Khủng hoảng dầu mỏ 1973 là gì

Khủng hoảng dầu mỏ 1973 là gì? Đó là cú sốc nguồn cung dầu khiến giá dầu thế giới tăng vọt cuối năm 1973, sau khi một nhóm nước xuất khẩu dầu Ả Rập áp lệnh cấm vận và cắt giảm sản lượng. Năm 1973 là tên gọi của sự kiện. Cú sốc này là một trong những nguyên nhân của giai đoạn đình lạm những năm 1970.

Khủng hoảng dầu mỏ 1973 diễn ra

Tháng 10/1973, chiến tranh nổ ra giữa Israel và một số nước Ả Rập. Sau đó, các nước Ả Rập xuất khẩu dầu trong một tổ chức khu vực đã quyết định cắt giảm sản lượng và cấm bán dầu cho một số nước được cho là ủng hộ Israel, trong đó có Mỹ và Hà Lan. Cùng lúc, các nước thuộc OPEC nâng giá dầu bán ra.

Vì dầu mỏ là đầu vào của giao thông, công nghiệp và sưởi ấm, cú sốc nguồn cung nhanh chóng lan khắp nền kinh tế. Ở Mỹ có tình trạng xếp hàng dài mua xăng. Giá dầu tăng gần gấp bốn lần trong vài tháng, một mức tăng đột ngột chưa từng có trong thời bình.

Cơ chế lan truyền sang lạm phát

Giá dầu tăng làm chi phí vận chuyển, điện và nguyên liệu hoá dầu tăng. Doanh nghiệp đẩy chi phí vào giá bán, hình thành lạm phát chi phí đẩy. Khác với lạm phát do cầu mạnh, giá tăng ở đây đi cùng sản lượng giảm vì người tiêu dùng và doanh nghiệp bị bóp chi tiêu.

Kết quả là nhiều nền kinh tế rơi vào vừa lạm phát cao vừa tăng trưởng thấp, trường hợp mà lý thuyết thời đó cho rằng khó xảy ra. Ngân hàng trung ương đứng trước thế khó: tăng lãi suất để kiềm lạm phát thì làm tăng trưởng yếu thêm, còn nới lỏng thì lạm phát kéo dài.

Ví dụ giả định về chi phí

Ví dụ là giả định minh hoạ. Một doanh nghiệp vận tải có chi phí nhiên liệu chiếm 30% tổng chi phí.

Chi phí tổng tăng 60% dù giá nhiên liệu chỉ là một phần. Nếu doanh nghiệp tăng giá cước tương ứng, đó là lạm phát. Nếu khách hàng cắt giảm vận chuyển, đó là sản lượng giảm. Cả hai xảy ra cùng lúc là đình lạm. Cách đo lạm phát xem ở bài lạm phát CPI.

Tác động khủng hoảng dầu mỏ 1973

Giai đoạn 1973 đến 1975 gắn với suy thoái ở nhiều nền kinh tế phát triển và một đợt giảm mạnh của thị trường cổ phiếu Mỹ. Nguyên nhân không chỉ là dầu mỏ. Các yếu tố khác như chính sách tiền tệ và giá cả gồm cả việc bỏ kiểm soát giá cũng góp phần, nên khó tách riêng phần đóng góp của cú sốc dầu.

Nhóm ngành chịu tác động khác nhau. Doanh nghiệp tiêu thụ nhiều nhiên liệu như vận tải, hàng không, hoá chất chịu chi phí cao. Doanh nghiệp khai thác dầu hưởng lợi từ giá cao. Cú sốc cũng cho thấy suy thoái kinh tế có thể xuất phát từ phía cung chứ không chỉ từ phía cầu.

Hệ quả khủng hoảng dầu mỏ 1973

Nhiều nước chuyển sang tiết kiệm năng lượng, phát triển nguồn năng lượng khác và lập kho dự trữ dầu chiến lược. Các nước nhập khẩu dầu nhận ra rủi ro khi phụ thuộc vào một nguồn cung. Giá dầu từ đó trở thành chỉ báo được theo dõi chặt, như bài dầu thô mô tả.

Liên hệ với thị trường Việt Nam

Việt Nam nhập khẩu một phần xăng dầu, nên giá dầu thế giới tác động lên chi phí vận tải, sản xuất và lạm phát trong nước. Nhà đầu tư cổ phiếu cần biết điều này vì nhóm vận tải, hàng không, hoá chất và dầu khí phản ứng khác nhau khi giá dầu biến động. Nội dung chỉ để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.

So với khủng hoảng dầu mỏ nay

Cấu trúc kinh tế năm 1973 khác ngày nay: tỷ trọng dầu trong sản xuất thấp hơn ở nhiều nước, có kho dự trữ, nhiều nguồn năng lượng hơn và ngân hàng trung ương có mục tiêu lạm phát rõ ràng. Một đợt giá dầu tăng ngày nay chưa chắc dẫn tới đình lạm như thập niên 1970.

Câu hỏi thường gặp