Quỹ đầu tư tư nhân (private equity) là gì

Private equity là gì? Đây là quỹ đầu tư tư nhân, loại quỹ góp vốn của nhà đầu tư lớn để mua cổ phần doanh nghiệp, thường là doanh nghiệp chưa niêm yết, cải thiện hoạt động rồi bán lại sau vài năm để thu lợi nhuận.

Private equity là gì

Quỹ private equity huy động vốn từ tổ chức và cá nhân giàu có, gọi là các thành viên góp vốn. Công ty quản lý quỹ chọn doanh nghiệp, đàm phán mua, tham gia hội đồng quản trị và tìm cách tăng giá trị.

Có hai kiểu phổ biến. Kiểu mua đứt (buyout) mua quyền kiểm soát, thường vay thêm nợ để giảm vốn bỏ ra. Kiểu vốn tăng trưởng mua phần vốn thiểu số của doanh nghiệp đang lớn để cấp tiền mở rộng. Khác biệt chính so với cổ phiếu là tính không niêm yết và thời gian giữ dài.

Thương vụ của quỹ thường thuộc nhóm giao dịch trong nhóm sáp nhập và mua lại. Điều kiện pháp lý của từng thương vụ nằm trong Luật Doanh nghiệp, Luật Chứng khoán và các văn bản hiện hành. Bài này không nêu số điều.

Ví dụ private equity giả định

Số liệu của một quỹ cụ thể không nằm trong kho dữ liệu của HODL.VN, nên ví dụ dùng thương vụ giả định. Đơn vị là tỷ đồng, trừ khi ghi khác. Ví dụ bỏ qua phí quỹ và thuế.

Quỹ mua một doanh nghiệp có EBITDA 125 với bội số 8,0 lần. Giá trị doanh nghiệp là 125 × 8 = 1.000. Quỹ góp 400 vốn và vay 600, nợ bằng 60,0% giá trị mua.

Sau năm năm, EBITDA tăng lên 180 nhờ mở rộng và cắt chi phí. Dòng tiền trả bớt nợ từ 600 xuống 300. Quỹ bán doanh nghiệp với cùng bội số 8,0 lần.

Vốn chủ tăng từ 400 lên 1.140. MOIC (Multiple on Invested Capital) là 1.140 / 400 = 2,85 lần. IRR là 2,85 mũ 1/5 trừ 1, tức 23,3% mỗi năm. IRR cho biết vốn sinh lời bao nhiêu mỗi năm.

Lợi nhuận private equity đến từ đâu

Lãi 740 trong ví dụ tách thành các phần:

Hai kịch bản khác cho thấy độ nhạy. Nếu EBITDA đứng yên ở 125, giá trị doanh nghiệp vẫn 1.000, vốn chủ là 1.000 - 300 = 700, MOIC chỉ 1,75 lần và IRR 11,8%. Nếu EBITDA lên 180 nhưng bội số khi bán giảm còn 7,0 lần, giá trị là 1.260, vốn chủ 960, MOIC 2,40 lần và IRR 19,1%.

Đòn bẩy làm kết quả tốt hơn khi mọi thứ đúng kế hoạch, và xấu hơn khi lợi nhuận giảm. Nguyên lý này giống đòn bẩy tài chính.

Thoát vốn của private equity là gì

Thoát vốn là cách quỹ biến cổ phần thành tiền. Có ba đường chính. Đường thứ nhất là bán cho doanh nghiệp cùng ngành. Đường thứ hai là bán cho một quỹ khác. Đường thứ ba là đưa doanh nghiệp ra niêm yết, rồi bán dần cổ phiếu trên sàn.

Nếu cả ba đường đều bị chặn, quỹ phải giữ lâu hơn dự kiến, kéo IRR xuống dù MOIC không đổi. Vì vậy thời gian giữ cũng quan trọng như số lần vốn.

Rủi ro private equity là gì

Rủi ro thanh khoản: vốn bị khóa nhiều năm, không bán được như cổ phiếu. Rủi ro định giá: doanh nghiệp không niêm yết nên giá do thẩm định, không có giá thị trường hằng ngày. Rủi ro nợ: doanh nghiệp bị mua bằng vay phải trả lãi dù kinh doanh kém.

Phí cũng đáng kể. Nhiều quỹ thu phí quản lý hằng năm cộng một phần lợi nhuận, nên lợi nhuận ròng của nhà đầu tư thấp hơn lợi nhuận gộp của thương vụ.

Private equity và cổ phiếu Việt Nam

Nhà đầu tư cổ phiếu gặp private equity trong tin quỹ ngoại mua cổ phần doanh nghiệp trong nước hoặc thoái vốn sau vài năm. Khi một quỹ vào, doanh nghiệp thường cải thiện quản trị và công bố thông tin. Khi quỹ bán ra, nguồn cung cổ phiếu có thể tăng. Ví dụ trong bài chỉ để minh hoạ cách tính, không phải khuyến nghị đầu tư.

Câu hỏi thường gặp