Đình lạm (stagflation) là gì

Đình lạm (tiếng Anh stagflation) là gì? Đó là tình trạng nền kinh tế đồng thời có tăng trưởng chậm hoặc suy giảm, thất nghiệp cao và lạm phát cao. Tên gọi ghép từ stagnation (đình trệ) và inflation (lạm phát). Điều khiến đình lạm khó xử lý là hai vấn đề đòi hỏi thuốc ngược chiều nhau.

Đình lạm là gì và vì sao khó

Thông thường lạm phát và thất nghiệp đi ngược chiều: kinh tế nóng thì giá tăng nhanh, việc làm nhiều. Đình lạm phá vỡ quy luật đó, vì giá tăng nhanh trong lúc việc làm giảm.

Nguyên nhân thường gặp là cú sốc về phía cung, ví dụ giá năng lượng hoặc nguyên liệu tăng vọt. Chi phí sản xuất tăng làm giá bán tăng, nhưng sức mua của người dân bị bào mòn nên sản lượng và việc làm giảm. Thuật ngữ này phổ biến từ những năm 1970 khi giá dầu tăng mạnh.

Không có ngưỡng chính thức cho từng chỉ số. Các nhà phân tích thường nhìn ba điều: tăng trưởng GDP thấp hơn tiềm năng, lạm phát vượt xa mục tiêu và thất nghiệp đang tăng.

Đình lạm là gì trong số liệu Mỹ

Dữ liệu đến cuối năm 2022. Bảng dưới đặt cạnh nhau bốn thời điểm của Mỹ: tăng trưởng GDP so cùng quý, CPI so cùng kỳ và thất nghiệp ở tháng cuối quý.

Quý III/2008 là một ví dụ gần với đình lạm: GDP chỉ 0,27%, CPI gần 5% và thất nghiệp tăng lên 6,1% từ mức 5,0% cuối năm 2007. Trong chuỗi từ năm 1990, giai đoạn 1991 còn rõ hơn, khi GDP Mỹ âm (-0,95% ở quý I) trong lúc CPI trên 4,7% và thất nghiệp 6,8%. Chỉ một quý sau, khủng hoảng tài chính đẩy GDP xuống -2,54% và CPI xuống -0,02%, tức chuyển sang suy thoái kèm giảm phát. Đình lạm không kéo dài.

Quý II/2022 thì khác. CPI lên 8,98%, mức cao nhất của giai đoạn, nhưng GDP vẫn tăng 2,45% và thất nghiệp thấp ở 3,6%. Đó là lạm phát cao trong lúc việc làm dồi dào, không phải đình lạm.

Tác động lên lợi nhuận doanh nghiệp

Khi chi phí đầu vào tăng mà cầu yếu, doanh nghiệp không dễ nâng giá bán. Biên lợi nhuận bị ép từ hai phía. Ví dụ giả định, không phải số của doanh nghiệp nào:

Lãi gộp giảm 15,0% dù doanh thu không đổi. Công ty có sức mạnh định giá, tức khách vẫn mua khi giá tăng, chịu ảnh hưởng nhẹ hơn.

Đình lạm là gì với nhà đầu tư

Ở Việt Nam, nền kinh tế mở và phụ thuộc xuất khẩu nên nhạy với cả giá năng lượng lẫn cầu toàn cầu. Với nhà đầu tư cổ phiếu, đình lạm tác động qua ba kênh:

• Biên lợi nhuận: nhóm phụ thuộc nguyên liệu nhập khẩu và nhóm cạnh tranh bằng giá chịu áp lực lớn nhất.
• Lãi suất: ngân hàng trung ương khó hạ lãi suất khi lạm phát còn cao, nên mức chiết khấu dòng tiền vẫn nặng.
• Cơ cấu ngành: nhóm hàng thiết yếu thường ổn định hơn nhóm tiêu dùng không thiết yếu và nhóm chu kỳ.

Giới hạn khi nhận diện đình lạm

Thứ nhất, không có định nghĩa số học chung. Cùng một số liệu, người này gọi là đình lạm, người kia gọi là lạm phát cao.

Thứ hai, số liệu GDP và thất nghiệp công bố chậm và hay được điều chỉnh, nên khi nhận ra thì tình hình có thể đã đổi.

Thứ ba, dữ liệu một nước chỉ cho bức tranh nước đó. Ví dụ Mỹ trong bài không suy ra được tình hình Việt Nam.

Bài liên quan

Đình lạm là sự kết hợp của hai bài toán: giá cả ở bài lạm phát và chỉ số CPI và tăng trưởng ở bài GDP là gì. Phản ứng của ngân hàng trung ương xem ở bài lãi suất điều hành. Nhóm ngành ít chịu tác động xem ở bài cổ phiếu phòng thủ. Ví dụ trong bài chỉ để minh hoạ, không phải khuyến nghị đầu tư.

Câu hỏi thường gặp