Vốn đầu tư mạo hiểm (venture capital) là gì

Venture capital là gì? Đây là vốn đầu tư mạo hiểm, nguồn vốn của các quỹ rót cho doanh nghiệp khởi nghiệp có tiềm năng tăng trưởng nhanh nhưng rủi ro cao, đổi lấy cổ phần và hy vọng bán lại với giá gấp nhiều lần.

Venture capital là gì

Quỹ venture capital (VC) nhận vốn từ tổ chức và nhà đầu tư lớn, gọi là các thành viên góp vốn. Công ty quản lý quỹ chọn doanh nghiệp, góp vốn, hỗ trợ chiến lược và tuyển dụng. Cơ cấu phí thường giống các quỹ tư nhân khác: phí quản lý hằng năm cộng một phần lợi nhuận.

Khác với quỹ mua doanh nghiệp đã ổn định, VC chọn doanh nghiệp còn lỗ hoặc chưa có doanh thu, nên không dùng nợ để mua. Giá trị khoản đầu tư nằm ở triển vọng, không nằm ở lợi nhuận hiện tại. So sánh hai loại quỹ xem ở bài về private equity.

Vòng gọi vốn venture capital là gì

Doanh nghiệp khởi nghiệp gọi vốn theo giai đoạn:

• Vòng hạt giống: vốn nhỏ để thử sản phẩm, thường từ nhà đầu tư cá nhân hoặc quỹ nhỏ.
• Vòng Series A: có sản phẩm và khách hàng đầu tiên, cần vốn để mở rộng.
• Vòng Series B trở đi: tăng trưởng quy mô lớn, vào thị trường mới.

Mỗi vòng có một mức định giá. Định giá trước vòng (pre-money) cộng số tiền rót vào là định giá sau vòng (post-money). Tỷ lệ cổ phần nhà đầu tư nhận bằng tiền rót chia cho định giá sau vòng.

Ví dụ giả định, đơn vị tỷ đồng. Vòng thứ nhất định giá trước vòng 40, quỹ rót 10, định giá sau vòng 50. Quỹ nhận 10 / 50 = 20%, sáng lập viên còn 80%.

Vòng thứ hai định giá trước vòng 150, nhà đầu tư mới rót 50, định giá sau vòng 200. Nhà đầu tư mới nhận 25%. Quỹ bị pha loãng còn 20% × 75% = 15%, sáng lập viên còn 60%. Phần của quỹ trị giá 15% × 200 = 30, gấp 3,0 lần số 10 đã bỏ ra.

Ví dụ danh mục VC giả định

Số liệu của một quỹ cụ thể không nằm trong kho dữ liệu của HODL.VN, nên ví dụ dùng danh mục giả định. Quỹ 100 tỷ đồng đầu tư 20 doanh nghiệp, mỗi doanh nghiệp 5 tỷ đồng.

Giá trị thu về là 290 tỷ đồng, gấp 2,9 lần vốn. Trong 20 khoản, 10 khoản mất trắng và chỉ một khoản mang lại 200 trên 290, tương đương 69,0% tổng thu.

Nếu bỏ khoản gấp 40 lần, tổng thu còn 90 tỷ đồng, tức 0,9 lần vốn và quỹ lỗ. Đó là quy luật vài khoản thắng lớn quyết định kết quả. Quỹ vì vậy phải đầu tư nhiều khoản và chấp nhận phần lớn thất bại.

Rủi ro venture capital là gì

Rủi ro đầu tiên là mất vốn. Doanh nghiệp khởi nghiệp thường thất bại do sản phẩm không hợp nhu cầu hoặc hết tiền trước khi có doanh thu.

Rủi ro thứ hai là thanh khoản. Quỹ chỉ thu tiền khi doanh nghiệp được mua lại hoặc niêm yết, thường sau nhiều năm. Rủi ro thứ ba là định giá: vòng sau có thể định giá thấp hơn vòng trước, gọi là vòng giảm giá, làm giá trị khoản đầu tư sụt.

Rủi ro thứ tư là pha loãng. Quỹ không tham gia vòng sau sẽ thấy tỷ lệ sở hữu giảm, như ví dụ từ 20% xuống 15%.

VC và cổ phiếu Việt Nam

Nhà đầu tư cổ phiếu quan tâm VC vì đây là nguồn cung doanh nghiệp tương lai cho thị trường. Doanh nghiệp được VC rót vốn có thể trưởng thành rồi chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng. Khi đó cổ đông sớm có thể thoái vốn, và nhà đầu tư mới cần đọc kỹ mức định giá so với lợi nhuận thật.

Ví dụ trong bài chỉ để minh hoạ cách tính, không phải khuyến nghị đầu tư.

Câu hỏi thường gặp