Toàn cầu hóa là gì

Toàn cầu hóa là gì? Đó là quá trình các nền kinh tế gắn với nhau ngày càng chặt qua trao đổi hàng hóa, dịch vụ, dòng vốn, công nghệ và con người. Tiếng Anh là globalization.

Toàn cầu hóa là gì và có mấy kênh

Kênh thứ nhất là thương mại: hàng hóa và dịch vụ đi qua biên giới. Kênh thứ hai là dòng vốn: đầu tư trực tiếp (FDI) xây nhà máy, đầu tư gián tiếp vào cổ phiếu và trái phiếu. Kênh thứ ba là công nghệ và lao động: kiến thức, kỹ năng và người lao động di chuyển giữa các nước.

Động lực gồm chi phí vận tải thấp hơn, công nghệ thông tin, và các hiệp định thương mại cắt thuế. Cơ sở lý thuyết là lợi thế so sánh: mỗi nước chuyên làm điều mình làm rẻ tương đối rồi trao đổi.

Đo toàn cầu hóa bằng độ mở

Chỉ số đơn giản nhất là độ mở thương mại:

Ví dụ giả định để minh hoạ: nền kinh tế có GDP 400 tỷ USD, xuất khẩu 220 và nhập khẩu 210 tỷ USD. Độ mở là (220 + 210) chia 400, tức 107,5%. Số trên 100% là bình thường với nền kinh tế có nhiều chuỗi sản xuất xuyên biên giới. Lý do là xuất nhập khẩu tính theo giá trị toàn phần, còn GDP chỉ tính giá trị tăng thêm.

Dữ liệu GDP quy USD không nằm trong kho dữ liệu của HODL.VN, nên bài không tính độ mở thật của Việt Nam. Phần dưới dùng số hải quan để xem quy mô trao đổi.

Số liệu thương mại Việt Nam

Số liệu hải quan, tỷ USD, cộng 12 tháng mỗi năm:

Từ 2015 đến 2025, xuất khẩu gấp 2,92 lần và tổng kim ngạch gấp 2,84 lần. Năm 2015 nhập khẩu lớn hơn xuất khẩu 2,55 tỷ USD, đến 2025 xuất khẩu lớn hơn nhập khẩu 19,21 tỷ USD. Số này đo thương mại hàng hóa, chưa gồm dịch vụ và dòng vốn.

Toàn cầu hóa và dòng vốn

Khi các nước mở cửa, vốn đi tìm nơi sinh lời cao hơn. FDI mang nhà máy và việc làm. Dòng vốn gián tiếp đi vào thị trường chứng khoán và thể hiện ở giao dịch khối ngoại.

Với nhà đầu tư Việt Nam, điều này có hai mặt. Dòng vốn ngoại hỗ trợ thanh khoản và định giá khi vào. Nhưng khi tâm lý toàn cầu đổi hướng, dòng vốn có thể rút nhanh, nên thị trường trong nước dễ chịu tác động từ biến động bên ngoài.

Toàn cầu hóa và cổ phiếu

Doanh nghiệp xuất khẩu hưởng lợi khi thị trường mở, nhưng cũng nhạy với thay đổi chính sách ở nước nhập khẩu. Doanh nghiệp nội địa chịu cạnh tranh từ hàng ngoại. Hãy đọc báo cáo tài chính để biết tỷ trọng doanh thu và chi phí bằng ngoại tệ, đừng chỉ nhìn xu hướng chung.

Giới hạn và chiều ngược lại

Thứ nhất, độ mở cao cho thấy gắn kết, nhưng không nói lợi ích chia đều cho ai. Thứ hai, toàn cầu hóa có thể đảo chiều khi các nước dựng rào cản. Bài thương chiến và thuế quan cho thấy cách đó. Thứ ba, chuỗi cung ứng dài nhạy với đứt gãy, nên nhiều doanh nghiệp xem lại việc phụ thuộc vào một nguồn.

Ví dụ trong bài chỉ để minh hoạ, không phải khuyến nghị đầu tư.

Câu hỏi thường gặp