Lợi thế so sánh là gì

Lợi thế so sánh là gì? Đó là khả năng sản xuất một mặt hàng với chi phí cơ hội thấp hơn đối tác. Nhờ vậy, mỗi bên chuyên làm thứ mình làm rẻ tương đối rồi trao đổi, và cả hai cùng có nhiều hàng hơn. Khái niệm này gắn với nhà kinh tế David Ricardo và là nền của thương mại quốc tế.

Lợi thế so sánh là gì

Có hai cách so sánh. Lợi thế tuyệt đối hỏi: ai làm ra một sản phẩm tốn ít nguồn lực hơn. Lợi thế so sánh hỏi: để làm sản phẩm này, mỗi bên phải bỏ đi bao nhiêu sản phẩm khác. Câu trả lời thứ hai mới quyết định ai nên chuyên môn hóa.

Công thức chi phí cơ hội của sản phẩm X khi chỉ có hai sản phẩm X và Y:

Bên có chi phí cơ hội của X thấp hơn thì có lợi thế so sánh ở X.

Ví dụ giả định hai nước

Đây là ví dụ giả định để minh hoạ, không phải số của nước nào. Hai nước A và B, mỗi nước có 240 giờ công, làm hai sản phẩm là vải và gạo.

Nước A làm cả hai thứ nhanh hơn B, tức có lợi thế tuyệt đối ở cả hai. Nhưng chi phí cơ hội của vải ở A là 0,50 gạo, thấp hơn 0,75 của B. Ngược lại chi phí cơ hội của gạo ở B là 1,33 vải, thấp hơn 2,00 của A. Vậy A có lợi thế so sánh ở vải, B có lợi thế so sánh ở gạo.

Trước và sau khi chuyên môn hóa

Trước khi thương mại, A làm 80 vải (160 giờ) và 20 gạo (80 giờ). B làm 20 vải (120 giờ) và 15 gạo (120 giờ). Tổng cộng 100 vải và 35 gạo.

Sau khi chuyên môn hóa, B dồn hết 240 giờ vào gạo, được 30 gạo. A làm 110 vải (220 giờ) và 5 gạo (20 giờ). Tổng cộng 110 vải và 35 gạo. Hai nước trao đổi 15 gạo lấy 22,5 vải, tức 1 gạo đổi 1,5 vải, nằm giữa hai chi phí cơ hội 1,33 và 2,00.

A có thêm 7,5 vải mà không mất gạo. B có thêm 2,5 vải mà không mất gạo. Sản lượng chung tăng 10 vải nhờ mỗi bên dồn giờ công vào chỗ mình có chi phí cơ hội thấp. Chính phần tăng này là lợi ích của thương mại.

Thương mại Việt Nam qua các năm

Lý thuyết nói về lợi ích từ trao đổi. Số liệu hải quan Việt Nam cho thấy quy mô trao đổi tăng nhanh, tính bằng tỷ USD, cộng 12 tháng mỗi năm.

Con số này không đo lợi thế so sánh, vì còn chịu ảnh hưởng của đầu tư nước ngoài, giá cả và nhu cầu thế giới. Nó chỉ cho thấy thương mại đã trở thành phần lớn hoạt động của nền kinh tế.

Lợi thế so sánh và cổ phiếu

Với nhà đầu tư, lợi thế so sánh giúp hiểu vì sao một số nhóm ngành xuất khẩu tồn tại lâu, ví dụ ngành dùng nhiều lao động hay nguyên liệu sẵn có trong nước. Nhưng lợi thế quốc gia không tự biến thành lợi nhuận của một doanh nghiệp. Hãy xem thêm bài lợi thế cạnh tranh moat để phân biệt: moat là hào bảo vệ riêng của công ty, còn lợi thế so sánh là điều kiện chung của cả nước.

Giới hạn của lợi thế so sánh

Thứ nhất, mô hình giả định hai nước, hai sản phẩm và chi phí không đổi. Thực tế có chi phí vận chuyển, thuế và nhiều sản phẩm. Thứ hai, lợi thế thay đổi theo thời gian khi lương, công nghệ và kỹ năng đổi. Thứ ba, chuyên môn hóa tạo người thắng và người thua trong nước, vì lao động ở ngành thu hẹp phải chuyển việc.

Ví dụ trong bài chỉ để minh hoạ, không phải khuyến nghị đầu tư.

Câu hỏi thường gặp