Thuế thu nhập doanh nghiệp là gì

Thuế thu nhập doanh nghiệp là gì? Đó là khoản thuế đánh trên phần thu nhập tính thuế của doanh nghiệp trong kỳ, sau khi trừ các chi phí hợp lệ. Khoản thuế này nằm giữa lợi nhuận trước thuế và lợi nhuận sau thuế trên báo cáo kết quả kinh doanh. Thuế suất và ưu đãi thay đổi theo luật, nên bài chỉ nêu cơ chế, xem số cụ thể ở quy định hiện hành.

Tính thuế thu nhập doanh nghiệp

Doanh nghiệp bắt đầu từ lợi nhuận kế toán trước thuế, rồi điều chỉnh theo luật thuế để ra thu nhập tính thuế.

Trong đó t là thuế suất áp dụng cho doanh nghiệp, có thể khác nhau theo ngành, địa bàn và diện ưu đãi. Chi phí không phục vụ sản xuất kinh doanh hoặc vượt định mức không được trừ. Khoản lỗ kết chuyển từ các năm trước được trừ theo thời hạn và điều kiện của luật.

Phần lệch thời điểm giữa kế toán và thuế tạo ra thuế hoãn lại, xem bài thuế thu nhập hoãn lại. Phần lệch vĩnh viễn, như chi phí không được trừ, làm thuế suất thực tế khác thuế suất danh nghĩa.

Thuế thu nhập doanh nghiệp của FPT

Cổ phiếu FPT có báo cáo hợp nhất năm 2025 như sau, đơn vị tỷ đồng.

Thuế suất thực tế năm 2025 là 1.811,3 chia 13.043,6, bằng 13,89%. Năm 2024 là 1.642,2 chia 11.069,7, bằng 14,84%. Thuế hiện hành gần như đi ngang, còn lợi nhuận trước thuế tăng, nên thuế suất thực tế giảm. Dấu âm của thuế hoãn lại nghĩa là khoản này làm giảm tổng chi phí thuế so với thuế hiện hành.

Nguyên nhân của mức thuế suất thực tế nằm trong bảng đối chiếu thuế suất ở thuyết minh báo cáo tài chính, như ưu đãi, thu nhập miễn thuế hoặc chi phí không được trừ. Dữ liệu đến năm 2025, chỉ là minh hoạ cách đọc.

Thuế thu nhập doanh nghiệp và LNST

Lợi nhuận sau thuế (LNST) là phần còn lại để chia cổ tức hoặc giữ lại tái đầu tư:

Thuế suất thực tế thấp đẩy lợi nhuận sau thuế lên mà không cần doanh thu tăng. Vì vậy khi so hai kỳ, nên xem lợi nhuận trước thuế song song với lợi nhuận sau thuế. Đọc thêm lợi nhuận sau thuế để thấy cách chỉ tiêu này tạo ra EPS.

Lá chắn thuế của lãi vay

Lãi vay được tính vào chi phí được trừ, nên làm giảm thuế phải nộp. Ví dụ giả định: doanh nghiệp trả lãi vay 100 triệu đồng, thuế suất giả định 20%. Thuế giảm 20 triệu đồng, nên chi phí vay sau thuế chỉ còn 80 triệu đồng.

Đây là lý do mô hình WACC dùng chi phí vay sau thuế. Chi phí vốn chủ sở hữu thì không có lá chắn này, vì cổ tức không được trừ trước thuế. Ngoài ra luật có thể giới hạn mức lãi vay được trừ, nên cần xem quy định hiện hành.

Thuế doanh nghiệp và cổ phiếu

Thuế suất thực tế ảnh hưởng đến EPS và các mô hình định giá. Khi phân tích, nên tách ba câu hỏi: thuế suất thấp do ưu đãi có kéo dài không, do khoản một lần hay do cơ cấu lợi nhuận. Ưu đãi hết hạn làm lợi nhuận sau thuế giảm dù hoạt động không đổi.

Với nhà đầu tư, còn một lớp thuế khác là thuế đánh trên cổ tức nhận về, xem bài thuế cổ tức. Doanh nghiệp đã nộp thuế trước, cổ đông cá nhân có thể phải nộp tiếp theo quy định riêng.

Giới hạn khi đọc thuế suất

Thứ nhất, một năm thuế suất thực tế thấp chưa nói lên xu hướng. Cần xem nhiều kỳ.

Thứ hai, lợi nhuận hợp nhất gộp nhiều công ty con ở nhiều chế độ ưu đãi, nên thuế suất thực tế là mức trung bình.

Thứ ba, ví dụ lá chắn thuế dùng thuế suất giả định cho dễ tính, không phải mức hiện hành.

Câu hỏi thường gặp

Học tiếp

Học sâu: thuế suất hiệu dụng và công bố thuế theo CFA. Ví dụ trong bài chỉ để minh hoạ cách đọc, không phải khuyến nghị đầu tư.