Quy tắc 50/30/20 là gì

Quy tắc 50/30/20 là gì? Đó là cách chia thu nhập sau thuế thành ba phần cố định: 50% cho nhu cầu thiết yếu, 30% cho mong muốn cá nhân và 20% cho tiết kiệm hoặc trả nợ. Quy tắc này do một giáo sư luật người Mỹ phổ biến, và được dùng như điểm xuất phát để lập ngân sách cá nhân.

Quy tắc 50/30/20 gồm ba nhóm

Nhóm thứ nhất là nhu cầu thiết yếu, chiếm 50%. Đó là khoản không thể bỏ: tiền thuê nhà hoặc trả góp nhà, điện nước, đi lại, ăn uống cơ bản, bảo hiểm, học phí.

Nhóm thứ hai là mong muốn cá nhân, chiếm 30%. Đó là khoản có thể cắt khi cần: ăn ngoài, du lịch, giải trí, mua sắm, đăng ký dịch vụ.

Nhóm thứ ba là tiết kiệm và trả nợ, chiếm 20%. Gồm gửi tiết kiệm, quỹ khẩn cấp, đầu tư và phần trả nợ vượt mức tối thiểu. Phần trả nợ tối thiểu của khoản vay thuộc nhóm nhu cầu.

Cơ sở tính là thu nhập sau thuế, tức số tiền thực nhận. Cách làm này gần với thu nhập khả dụng, bạn có thể xem thêm ở bài thu nhập khả dụng là gì.

Công thức và ví dụ giả định

Gọi T là thu nhập sau thuế mỗi tháng.

Giả định minh hoạ: thu nhập sau thuế 20 triệu đồng mỗi tháng.

Nếu chi nhu cầu thực tế là 12 triệu đồng thì đã chiếm 60% thu nhập, vượt khung 10 triệu đồng. Khi đó người dùng quy tắc thường giữ phần tiết kiệm 20% và cắt phần mong muốn xuống 4 triệu đồng.

Phần 20% có thể thành bao nhiêu

Giả định gửi đều 4 triệu đồng mỗi tháng trong 10 năm, sinh lời 6% mỗi năm, ghép lãi hằng tháng. Lãi mỗi tháng là 0,5%, số kỳ là 120.

Kết quả khoảng 655,5 triệu đồng, trong khi tổng tiền gốc đã gửi là 480 triệu đồng. Phần chênh khoảng 175,5 triệu đồng là lãi. Đây là số giả định, lãi suất thực tế đổi theo thời kỳ. Lãi suất đã trừ lạm phát mới cho biết sức mua tăng bao nhiêu, xem bài lãi suất thực là gì.

Điều chỉnh quy tắc theo hoàn cảnh

Quy tắc ra đời ở một nền kinh tế khác, nên tỷ lệ cần co giãn. Người ở thành phố lớn, tiền nhà chiếm tỷ trọng cao, có thể dùng khung 60/20/20. Người thu nhập cao, ít gánh nặng, có thể dùng 50/20/30 và đẩy tiết kiệm lên.

Thứ tự ưu tiên trong phần 20% cũng quan trọng. Trước hết là quỹ dự phòng cho vài tháng chi tiêu, sau đó mới tới đầu tư có rủi ro. Khoản nợ lãi cao nên được trả trước khi đầu tư, vì chi phí lãi vay thường cao hơn mức sinh lời kỳ vọng ổn định. Xem thêm chi phí lãi vay là gì để thấy lãi vay làm giảm lợi nhuận ra sao.

Hạn chế của quy tắc

Thứ nhất, ranh giới giữa nhu cầu và mong muốn không rõ. Gói internet, điện thoại hay xe máy có thể thuộc nhóm nào tuỳ người.

Thứ hai, quy tắc dùng tỷ lệ cố định, không tính thu nhập biến động. Người làm tự do cần dựa vào mức thu nhập thấp của năm.

Thứ ba, quy tắc không nói gì về cách dùng 20%. Gửi tiết kiệm, mua trái phiếu hay cổ phiếu có rủi ro và kỳ vọng khác nhau, xem bài phân bổ tài sản là gì và quản trị vốn là gì.

Liên hệ với đầu tư cổ phiếu

Với nhà đầu tư cổ phiếu Việt Nam, phần 20% là ranh giới giữa tiền đầu tư và tiền sinh hoạt. Tiền thuộc nhóm nhu cầu hoặc quỹ dự phòng không nên dùng cho cổ phiếu hay vay ký quỹ. Đầu tư bằng phần tiền nhàn rỗi giúp tránh phải bán cổ phiếu khi giá đang giảm chỉ vì cần tiền chi tiêu.

Ví dụ trong bài là giả định minh hoạ cách chia, không phải khuyến nghị đầu tư.

Câu hỏi thường gặp

Học tiếp

Xem tiếp thu nhập khả dụng là gì, lãi suất thực là gì, phân bổ tài sản là gì và quản trị vốn là gì.