Lãi suất thực là gì

Lãi suất thực là gì? Đó là lãi suất đã trừ lạm phát, cho biết sức mua của khoản tiền tăng hay giảm bao nhiêu sau một năm. Lãi suất danh nghĩa là con số ghi trên hợp đồng, còn lãi suất thực là phần lợi nhuận còn lại sau khi giá cả tăng.

Công thức lãi suất thực là gì

Công thức gần đúng dễ nhớ nhất:

Trong đó r là lãi suất thực, i là lãi suất danh nghĩa, π là tỷ lệ lạm phát. Công thức chính xác theo Fisher:

Khi lãi suất và lạm phát thấp, hai cách cho kết quả gần nhau. Khi lạm phát cao, nên dùng công thức chính xác.

Có hai cách chọn lạm phát. Lạm phát đã xảy ra là CPI mười hai tháng gần nhất, dùng để đo lãi suất thực quá khứ. Lạm phát kỳ vọng dùng để ước lượng lãi suất thực tương lai. Bài này dùng CPI đã công bố.

Lãi suất thực ở Việt Nam

CPI Việt Nam tháng 9/2026 tăng 5,08% so cùng kỳ, lạm phát cơ bản là 4,45%. Đầu năm CPI thấp hơn nhiều, chỉ 2,53% vào tháng 1/2026. Lãi suất tái cấp vốn đứng yên 4,5% từ tháng 3/2023.

Hai cách tính cho kết quả gần nhau. Chênh lệch vài phần trăm điểm không đổi kết luận.

Nhận xét chính: lãi suất điều hành đứng yên, còn lạm phát tăng, nên lãi suất thực tại điểm neo đã chuyển sang âm. Lãi suất thị trường kỳ hạn ba tháng vẫn cao hơn lạm phát. Hai nhóm lãi suất cho tín hiệu khác nhau.

Số liệu của Mỹ

Lãi suất quỹ liên bang bình quân tháng 9/2026 là 3,75%. CPI Mỹ cùng tháng tăng 3,72% so cùng kỳ, và lạm phát lõi là 2,57%.

Lãi suất thực ngắn hạn của Mỹ gần bằng không, trong khi kỳ hạn 10 năm dương rõ. Nếu so với lạm phát lõi 2,57%, lãi suất thực ngắn hạn là 1,18 điểm %. Chọn thước đo lạm phát nào cũng làm kết quả đổi.

Ví dụ cho người gửi tiền

Giả định minh hoạ, không phải biểu lãi suất của ngân hàng nào: gửi 100 triệu đồng kỳ hạn 12 tháng lãi 6,0% một năm. Sau một năm nhận 106 triệu đồng.

Với CPI 5,08%, giá cả cùng giỏ hàng tăng từ 100 lên 105,08. Sức mua thực tăng khoảng 0,9%. Lãi suất thực là 0,9 điểm %, chứ không phải 6,0%.

Nếu lạm phát lên 7%, cùng khoản tiền đó mất sức mua. Lãi suất thực là -0,9%.

Đọc lãi suất thực là gì

Lãi suất thực dương và cao hỗ trợ người gửi tiền, nhưng làm vay vốn đắt và kìm đầu tư. Lãi suất thực âm kích thích vay và chi tiêu, đồng thời đẩy dòng tiền sang tài sản như cổ phiếu, vàng, bất động sản.

Với định giá cổ phiếu, lãi suất thực dài hạn là nền của tỷ suất chiết khấu. Lãi suất thực tăng làm giá trị hiện tại của dòng tiền tương lai giảm.

Giới hạn của phép tính

CPI đo giá giỏ hàng trung bình, không khớp chi tiêu của từng người. Lạm phát thay đổi theo tháng, nên lãi suất thực cũng đổi theo.

Lãi suất tái cấp vốn là mức điều hành, ít người vay hoặc gửi theo mức này. Lãi suất thực người dân gặp là lãi suất huy động và cho vay của ngân hàng.

Bài này chỉ giải thích khái niệm và không dự báo. Ví dụ chỉ để minh hoạ, không phải khuyến nghị đầu tư.

Câu hỏi thường gặp

Học tiếp

Hiểu lạm phát qua lạm phát CPI. Hiểu lãi suất do ngân hàng trung ương đặt qua lãi suất điều hành. Xem thêm lợi suất đáo hạn và Fed là gì.