Năng suất lao động là gì

Năng suất lao động là gì? Đó là giá trị mà một lao động làm ra trong một đơn vị thời gian, thường là một năm hoặc một giờ. Cùng số người đi làm, nền kinh tế nào làm ra nhiều giá trị hơn thì năng suất cao hơn. Đây là nguồn của mức sống tăng bền vững, khác với tăng trưởng nhờ thêm người hoặc thêm vốn.

Công thức năng suất lao động

Công thức cơ bản:

Muốn so các năm với nhau, tử số phải tính theo giá so sánh để loại ảnh hưởng của giá. Nếu dùng giá hiện hành, năng suất trông tăng cả khi sản lượng thật không đổi.

Chia theo số lao động thì dễ tính nhưng bỏ qua chuyện làm ít giờ hay nhiều giờ. Chia theo số giờ làm thì chính xác hơn, nhưng cần dữ liệu giờ làm mà nước nào cũng chưa đủ.

Có phép tính nhanh cho tốc độ tăng. Sản lượng tăng 7% và lao động tăng 1% thì năng suất tăng xấp xỉ 6%. Phép chính xác là 1,07 chia 1,01 rồi trừ 1.

Năng suất lao động Việt Nam

Dữ liệu đến năm 2025. Sản lượng ở đây là tiêu dùng cuối cùng, tích luỹ tài sản và xuất khẩu trừ nhập khẩu, theo giá so sánh năm 2010. Tổng này chưa gồm sai số thống kê nên lệch nhẹ so với GDP công bố. Số lao động là bình quân bốn quý của số người có việc làm.

Sản lượng tăng 7,47% trong khi số người làm việc chỉ tăng 1,13%. Phần lớn tăng trưởng vì vậy đến từ năng suất, một dạng ổn định hơn kiểu thêm người.

Nhìn dài hơn, năng suất năm 2019 là 88,8 triệu đồng mỗi người, đến năm 2025 là 127,8. Mức này tăng 43,90% sau sáu năm. Giai đoạn đó gồm 2020 và 2021, khi dịch bệnh làm số người có việc làm giảm nên mẫu số thấp bất thường.

Nguồn tăng năng suất lao động

Có bốn nguồn chính:

• Vốn trên mỗi lao động: máy móc, nhà xưởng, hạ tầng tốt hơn giúp mỗi người làm ra nhiều hơn.
• Kỹ năng: đào tạo và kinh nghiệm nâng chất lượng lao động.
• Công nghệ và tổ chức: tự động hoá, phần mềm, quy trình gọn hơn.
• Chuyển dịch cơ cấu: lao động rời ngành năng suất thấp sang ngành năng suất cao.

Nguồn thứ tư rất đáng chú ý ở nước đang phát triển. Một lao động chuyển từ nông nghiệp sang chế biến chế tạo làm năng suất chung tăng dù người đó chưa học thêm gì.

Ví dụ doanh nghiệp giả định

Đây là ví dụ giả định, không phải số của doanh nghiệp nào. Công ty A có doanh thu 1.200 tỷ đồng với 2.000 nhân viên. Năm sau doanh thu tăng 10%, nhân viên tăng 3%.

Doanh thu mỗi nhân viên tăng 6,80%. Nếu quỹ lương tăng chậm hơn doanh thu, biên lợi nhuận có dư địa cải thiện. Chiều ngược lại cũng đúng: doanh thu đi ngang mà tuyển thêm người thì năng suất giảm.

Năng suất và cổ phiếu Việt Nam

Nhà đầu tư cổ phiếu nên quan tâm vì hai lý do. Thứ nhất, khi dân số già đi, tăng trưởng GDP khó dựa mãi vào thêm lao động, nên năng suất quyết định tốc độ dài hạn. Thứ hai, so doanh thu và lợi nhuận mỗi nhân viên giữa các công ty cùng ngành là cách nhanh để thấy công ty nào vận hành hiệu quả hơn.

Giới hạn của chỉ số

Thứ nhất, năng suất bình quân che giấu chênh lệch giữa ngành, vùng và loại hình doanh nghiệp.

Thứ hai, chỉ số theo đầu người không tính giờ làm. Người làm ít giờ có thể trông kém hiệu quả dù mỗi giờ làm ra nhiều.

Thứ ba, doanh thu mỗi nhân viên phụ thuộc mô hình. Công ty thuê ngoài nhiều khâu có chỉ số cao hơn công ty tự làm hết, dù hiệu quả thực không khác.

Bài liên quan

Năng suất là một phần của câu chuyện tăng trưởng, đọc cùng bài GDP là gì và tăng trưởng bền vững. Hiệu quả của vốn đầu tư xem ở bài CAPEX chi đầu tư tài sản. Ví dụ trong bài chỉ để minh hoạ, không phải khuyến nghị đầu tư.

Câu hỏi thường gặp