Capex là gì: chi đầu tư tài sản

Capex là gì? Đó là viết tắt của chi tiêu vốn, tức tiền doanh nghiệp bỏ ra để mua sắm hoặc xây dựng tài sản dài hạn. Ví dụ như nhà xưởng, máy móc và tàu thuyền. Khoản này không tính hết vào chi phí một lần mà được khấu hao dần.

Capex là gì

Chi tiêu vốn khác chi phí hoạt động. Tiền thuê nhân viên, mua nguyên liệu và trả điện là chi phí, đi hết vào kết quả kinh doanh trong kỳ. Tiền mua một con tàu hay xây một nhà máy mang lại lợi ích nhiều năm. Vì vậy nó được ghi vào tài sản rồi phân bổ qua khấu hao.

Trên báo cáo lưu chuyển tiền tệ, capex là dòng tiền chi để mua sắm, xây dựng tài sản cố định và tài sản dài hạn khác. Dòng này thuộc nhóm dòng tiền đầu tư. Số thường mang dấu âm vì là tiền ra.

Capex gồm hai phần theo mục đích. Capex duy trì là phần thay thế, sửa chữa để giữ năng lực hiện có. Capex tăng trưởng là phần mở rộng công suất. Báo cáo không tách riêng hai phần, nên người đọc chỉ ước lượng qua so sánh với khấu hao.

Công thức capex

Có hai cách lấy capex. Cách thứ nhất là đọc trực tiếp dòng tiền chi mua sắm. Cách thứ hai là suy ra từ bảng cân đối:

Trong đó: ΔTài sản cố định là thay đổi giá trị còn lại giữa hai kỳ. Cách thứ hai chỉ gần đúng vì bỏ qua thanh lý và các khoản chưa trả tiền.

Tỷ số thứ nhất so capex với khấu hao:

Trên 1 cho thấy tài sản tăng nhanh hơn hao mòn. Tỷ số thứ hai so capex với dòng tiền kinh doanh, cho biết bao nhiêu phần dòng tiền được đưa vào đầu tư:

Ví dụ capex là gì: HAH

Cổ phiếu HAH hoạt động vận tải biển, ngành đầu tư lớn vào tàu. Số liệu hợp nhất, đơn vị tỷ đồng.

Hai năm đều có capex cao gấp nhiều lần khấu hao, nghĩa là HAH đang mở rộng năng lực. Năm 2024 capex vượt dòng tiền kinh doanh. Dòng tiền tài chính năm đó dương 929,2 tỷ đồng, tức doanh nghiệp huy động thêm vốn. Năm 2025 capex thấp hơn dòng tiền kinh doanh, còn dư 145,7 tỷ đồng. Capex năm 2025 bằng 32,6% doanh thu.

Bây giờ đối chiếu capex với bảng cân đối. Nếu mọi khoản chi đều thành tài sản cố định ngay, nguyên giá sẽ tăng đúng bằng capex. Thực tế khác nhau.

Hai số chênh nhau 1,0 tỷ đồng. Như vậy 41,9% capex năm 2025 nằm ở khoản trả trước cho người bán dài hạn, chưa thành tài sản cố định. Nhiều khả năng đó là tiền đặt trước cho tài sản chưa giao. Cần xác nhận trong thuyết minh.

Hiện tượng này tiếp diễn năm 2026. Quý I chi 56,7 tỷ đồng, quý II chi 844,2 tỷ đồng, cộng 900,9 tỷ đồng. Cùng giai đoạn, trả trước cho người bán dài hạn tăng 907,2 tỷ đồng, từ 695,7 lên 1.602,9. Nguyên giá hữu hình chỉ tăng 45,8 tỷ đồng. Vì vậy tài sản cố định của HAH giảm từ 5.084,8 xuống 4.778,5 tỷ đồng dù capex rất lớn. Khấu hao vẫn chạy, còn tài sản mới chưa về.

Bốn quý từ Q3/2025 đến Q2/2026, capex là 1.642,9 tỷ đồng. Khấu hao là 620,3 tỷ đồng và dòng tiền kinh doanh là 2.235,6 tỷ đồng. Capex bằng 2,65 lần khấu hao và 73,5% dòng tiền kinh doanh.

Cách đọc capex

Capex cao hơn khấu hao nhiều năm liền là dấu hiệu mở rộng. Capex thấp hơn khấu hao nhiều năm liền cho thấy tài sản đang già đi. Cũng có thể doanh nghiệp đang tận dụng công suất dư.

Chỉ nhìn một năm dễ lệch. Tàu, nhà máy được mua theo đợt nên capex nhảy bậc. Cần xem trung bình nhiều năm.

Capex mang lại kết quả sau độ trễ. Tiền chi hôm nay chỉ tạo doanh thu khi tài sản đưa vào sử dụng. Vì thế nên xem capex cùng vòng quay tài sản cố định và lợi nhuận các kỳ sau.

Giới hạn cần nhớ

Thứ nhất, dòng chi mua sắm có thể chứa cả tài sản chưa về, như ví dụ HAH. Vì vậy capex không bằng mức tăng tài sản cố định cùng kỳ.

Thứ hai, doanh nghiệp bất động sản ghi chi phí dự án ở hàng tồn kho, nên dòng capex nhỏ dù đang đầu tư mạnh.

Thứ ba, tài sản thuê tài chính không hiện đầy đủ ở dòng chi mua sắm, vì không có tiền ra ngay. Doanh nghiệp thuê nhiều có capex thật lớn hơn số báo cáo.

Thứ tư, ví dụ HAH dùng số cả năm và bốn quý liền nhau để tránh nhảy bậc. Từng quý của HAH dao động từ 56,7 đến 844,2 tỷ đồng.

Câu hỏi thường gặp

Học tiếp

Xem thêm dòng tiền tự do, khấu hao và vòng quay tổng tài sản. Dòng chi capex nằm trong báo cáo lưu chuyển tiền tệ. Ví dụ trên chỉ để minh hoạ cách đọc, không phải khuyến nghị đầu tư.