Hệ số Gini là gì

Hệ số Gini là gì? Đó là chỉ số đo mức bất bình đẳng trong phân phối thu nhập, tài sản hoặc tiêu dùng của một nhóm dân cư. Hệ số nhận giá trị từ 0 đến 1. Giá trị 0 là hoàn toàn bình đẳng, mọi người có phần bằng nhau. Giá trị càng gần 1 thì tập trung càng cao vào một số ít người.

Hệ số Gini được tính thế nào

Cách trực quan dùng đường cong Lorenz. Trục ngang là tỷ lệ tích luỹ dân số xếp từ thu nhập thấp lên cao. Trục dọc là tỷ lệ tích luỹ thu nhập. Nếu mọi người có thu nhập bằng nhau, đường Lorenz là đường chéo 45 độ. Càng bất bình đẳng, đường Lorenz càng võng xuống dưới đường chéo.

Gọi A là diện tích giữa đường chéo và đường Lorenz, B là diện tích dưới đường Lorenz:

Với dữ liệu rời rạc, có thể tính trực tiếp từ các cặp thu nhập:

Trong đó $x_i$ là thu nhập của hộ thứ i, $n$ là số hộ và $\bar{x}$ là thu nhập trung bình.

Ví dụ tính hệ số Gini cho năm hộ

Ví dụ giả định, đơn vị triệu đồng mỗi tháng: 10, 20, 30, 40 và 100. Trung bình là 40. Tổng chênh lệch tuyệt đối của mọi cặp hộ, mỗi cặp tính một lần, là 400. Công thức cộng cả hai chiều (hộ i so hộ j và ngược lại) nên tổng là 800.

Áp công thức:

Nếu cả năm hộ cùng thu nhập 40, tử số bằng 0 và Gini là 0. Nếu một hộ có 200 còn bốn hộ không có gì, tổng hai chiều là 1.600 và Gini là 0,80. Với 5 hộ, mức tối đa chỉ là 0,80, tức (n - 1) / n. Số hộ càng nhiều thì mức tối đa càng sát 1.

Cách đọc hệ số Gini

Chỉ số thường được trình bày dưới dạng 0 đến 1 hoặc 0 đến 100. Cần xem nguồn đo thu nhập, tiêu dùng hay tài sản, vì cùng một nước, Gini tài sản thường cao hơn Gini thu nhập. Số đo trước và sau thuế cũng khác nhau: hệ thống thuế và trợ cấp giảm bất bình đẳng so với thu nhập thị trường.

Kho dữ liệu của HODL.VN không có chuỗi Gini của Việt Nam, nên bài không nêu số cho từng nước. Điều có thể quan sát là số bình quân. Thu nhập bình quân tháng quý I/2025 là 9,4 triệu đồng, nhưng con số này không nói gì về phân phối. Hai nền kinh tế có cùng thu nhập bình quân vẫn có thể có Gini rất khác nhau, và phần trung vị mới cho biết hộ ở giữa kiếm được bao nhiêu.

Bất bình đẳng và tăng trưởng

Bất bình đẳng cao có thể làm giảm tiêu dùng nội địa, vì nhóm thu nhập thấp có khuynh hướng chi tiêu biên cao nhưng ít tiền. Tăng trưởng nhanh nhưng phân phối lệch thì GDP tăng mà nhiều hộ không cảm nhận được. Đây là lý do khi bàn về tăng trưởng bền vững, các nhà kinh tế xem xét cả tốc độ lẫn mức độ chia sẻ.

Tác động lên cổ phiếu

Cơ cấu thu nhập quyết định phân khúc tiêu dùng. Nơi thu nhập tập trung ở nhóm cao, hàng cao cấp, du lịch và dịch vụ tài chính cá nhân có dư địa. Nơi nhóm trung lưu mở rộng, bán lẻ đại chúng, thực phẩm và ngân hàng bán lẻ hưởng lợi. Nhà đầu tư dùng Gini như một chỉ số nền khi đánh giá thị trường mục tiêu của doanh nghiệp, không phải tín hiệu mua bán.

Giới hạn của hệ số Gini

Thứ nhất, Gini là con số tóm tắt một chiều: các đường Lorenz khác nhau có thể cho cùng một hệ số. Thứ hai, số liệu thu nhập từ khảo sát dễ bỏ sót nhóm rất giàu và thu nhập phi chính thức. Thứ ba, Gini không phân biệt nguyên nhân chênh lệch, như tuổi, vùng hay nghề nghiệp.

Ví dụ trong bài chỉ để minh hoạ, không phải khuyến nghị đầu tư.

Câu hỏi thường gặp