Cổ phần hoá là gì

Cổ phần hoá là gì? Đó là việc chuyển một doanh nghiệp nhà nước thành công ty cổ phần. Vốn của doanh nghiệp được chia thành các cổ phần, nhà nước bán một phần cho người lao động và nhà đầu tư.

Cổ phần hoá là gì

Trước khi cổ phần hoá, doanh nghiệp nhà nước thuộc sở hữu của nhà nước. Sau khi cổ phần hoá, doanh nghiệp là công ty cổ phần. Vốn điều lệ chia thành nhiều cổ phần bằng nhau, mỗi cổ phần thường có mệnh giá 10.000 đồng.

Mục tiêu thường nêu gồm ba nhóm. Một là huy động thêm vốn xã hội cho doanh nghiệp. Hai là đổi mới quản trị theo mô hình công ty cổ phần. Ba là làm cho người lao động và nhà đầu tư có lợi ích gắn với kết quả kinh doanh.

Cổ phần hoá không có nghĩa nhà nước rút hết vốn. Nhà nước có thể vẫn giữ tỷ lệ chi phối, như 51%, rồi thoái dần ở các giai đoạn sau. Thủ tục và điều kiện cụ thể theo văn bản hiện hành về chuyển doanh nghiệp nhà nước thành công ty cổ phần.

Quy trình cổ phần hoá

Quy trình đi theo các bước chính sau.

1. Kiểm kê tài sản và xác định giá trị doanh nghiệp.
2. Lập phương án cổ phần hoá: vốn điều lệ, tỷ lệ nhà nước giữ, cơ cấu bán.
3. Cơ quan có thẩm quyền phê duyệt phương án.
4. Bán cổ phần lần đầu, thường qua đấu giá công khai, kèm phần bán cho người lao động và nhà đầu tư chiến lược.
5. Tổ chức đại hội đồng cổ đông lần đầu và đăng ký thành công ty cổ phần.

Sau đó doanh nghiệp có thể đăng ký giao dịch hoặc niêm yết. Lúc này cổ phiếu có giá thị trường hằng ngày.

Ví dụ cổ phần hoá giả định

Ví dụ này giả định, không phải một doanh nghiệp cụ thể. Doanh nghiệp X có vốn điều lệ 1.000 tỷ đồng sau cổ phần hoá. Mệnh giá 10.000 đồng, nên có 100 triệu cổ phần.

Phần chênh 392 tỷ đồng là chênh lệch giữa giá bán và mệnh giá. Cách ghi nhận và xử lý khoản này theo quy định hiện hành.

Cổ phần hoá và giá trị sổ sách

Định giá doanh nghiệp bắt đầu từ sổ sách. Giá trị sổ sách mỗi cổ phần cho biết phần vốn chủ sở hữu thuộc về một cổ phần:

Lấy số thật để thấy sổ sách và thị giá khác nhau thế nào. Cổ phiếu BSR có vốn chủ sở hữu hợp nhất 74.563,9 tỷ đồng ở kỳ Q2/2026. Trừ lợi ích cổ đông thiểu số 31,0 tỷ đồng, còn 74.532,9 tỷ đồng. Vốn điều lệ 50.073,0 tỷ đồng tương ứng 5.007,3 triệu cổ phiếu.

Thị giá của BSR cao hơn sổ sách 1,94 lần. Ví dụ này không nói BSR đắt hay rẻ. Nó chỉ cho thấy sổ sách là điểm xuất phát, còn thị trường trả giá theo triển vọng lợi nhuận và dòng tiền.

Đọc kết quả cổ phần hoá thế nào

Khi đọc một đợt cổ phần hoá, có ba điểm đáng nhìn. Điểm thứ nhất là tỷ lệ nhà nước còn nắm, vì nó cho biết ai chi phối quyết định. Điểm thứ hai là giá bán so với giá trị sổ sách và so với doanh nghiệp cùng ngành. Điểm thứ ba là tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng, vì nó quyết định thanh khoản sau niêm yết.

Cổ phiếu sau cổ phần hoá cũng chịu rủi ro như mọi cổ phiếu khác. Có thể xem thêm P/B và P/E để đánh giá giá đang ở đâu.

Giới hạn của ví dụ

Thứ nhất, ví dụ doanh nghiệp X là giả định. Giá bán thật tuỳ phương án, kết quả đấu giá và nhu cầu thị trường.

Thứ hai, giá trị sổ sách của BSR tính từ báo cáo hợp nhất kỳ Q2/2026. Số cổ phiếu lấy từ vốn điều lệ chia mệnh giá, chưa trừ cổ phiếu quỹ nếu có.

Thứ ba, giá trị sổ sách không phản ánh giá trị thị trường của tài sản như đất đai. Vì vậy định giá cổ phần hoá còn dùng phương pháp khác.

Câu hỏi thường gặp

Học tiếp

Bài thoái vốn giải thích việc bán bớt phần vốn đầu tư. Bài BVPS giải thích cách tính giá trị sổ sách mỗi cổ phiếu. Ví dụ trong bài chỉ để minh hoạ cách tính, không phải khuyến nghị đầu tư.