Cho thuê tài chính là gì

Cho thuê tài chính là gì? Đó là hình thức bên cho thuê bỏ tiền mua tài sản theo yêu cầu của bên thuê, rồi cho thuê trong thời gian dài, đủ để bên thuê hưởng gần hết lợi ích và gánh gần hết rủi ro của tài sản. Hết hạn, bên thuê thường được mua lại với giá rất thấp.

Cho thuê tài chính, thuê hoạt động

Phân biệt hai loại dựa vào bản chất giao dịch chứ không dựa vào tên hợp đồng. Thuê tài chính thường có một trong các dấu hiệu: quyền sở hữu chuyển cho bên thuê khi hết hạn, bên thuê có quyền mua lại với giá thấp hơn nhiều so với giá trị thực, hoặc thời gian thuê chiếm phần lớn đời sống kinh tế của tài sản.

Thuê hoạt động giống thuê nhà theo tháng: bên thuê trả tiền thuê, hết hạn trả tài sản. Chuẩn mực kế toán cụ thể có thể quy định chi tiết cách phân loại và ghi nhận khác nhau, nên khi đọc BCTC cần xem thuyết minh thay vì suy từ tên gọi. Người muốn học sâu hơn có thể xem bài học thuê tài sản theo CFA.

Cho thuê tài chính vận hành

Doanh nghiệp cần một tài sản lớn, ví dụ máy bay hoặc dây chuyền sản xuất. Công ty cho thuê tài chính mua tài sản đó từ nhà cung cấp, rồi cho doanh nghiệp thuê. Doanh nghiệp trả tiền theo kỳ gồm một phần gốc và một phần lãi, trong nhiều năm.

Vì tài sản chính là bảo đảm, bên cho thuê ít đòi thêm tài sản thế chấp khác. Đây là lý do cách này phổ biến ở ngành vận tải và công nghiệp nặng, nơi tài sản có giá trị lớn và bán lại được.

Cách ghi trên bảng cân đối

Bên thuê ghi tài sản thuê tài chính ở mục tài sản cố định và ghi nghĩa vụ trả tiền ở mục nợ. Tài sản được trích khấu hao như tài sản của mình. Mỗi kỳ trả tiền, phần lãi vào chi phí lãi vay, phần gốc làm giảm nợ thuê.

Điều đó có hệ quả cho nhà đầu tư. Tài sản và nợ cùng tăng, nên nợ vay ròng và tỷ lệ nợ trên vốn chủ đều cao hơn so với trường hợp thuê hoạt động. Nếu bỏ qua nợ thuê tài chính khi tính nợ vay, ta đánh giá thấp mức đòn bẩy thật.

Lịch trả gốc và lãi giả định

Ví dụ giả định minh hoạ: doanh nghiệp thuê tài chính thiết bị trị giá 100 tỷ đồng, thời hạn 5 năm, lãi suất 9% một năm, trả đều vào cuối mỗi năm. Khoản trả đều mỗi năm tính theo công thức niên kim.

Trong đó: P là giá trị tài sản, r là lãi suất năm, n là số năm. Với số giả định, A khoảng 25,7 tỷ đồng.

Năm đầu, 9,0 tỷ trong 25,7 tỷ là lãi, còn lại là gốc. Càng về sau, lãi càng nhỏ, gốc càng lớn. Mỗi kỳ trả có cả hai phần nên người đọc BCTC thấy lãi vay giảm dần dù doanh nghiệp trả đều.

Ví dụ cho thuê tài chính: HVN

HVN là hãng hàng không nên tài sản thuê tài chính chiếm phần lớn bảng cân đối. Dữ liệu đến Q2/2026, đơn vị tỷ đồng. Tài sản cố định thuê tài chính là 12.004,5, bằng 15,1% tổng tài sản 79.485,7. Trong tổng tài sản cố định hữu hình và thuê tài chính, phần thuê tài chính chiếm 51,1%, vì tài sản cố định hữu hình chỉ là 11.493,2.

Vay và nợ thuê tài chính ghi chung một dòng: ngắn hạn 10.294,9 và dài hạn 2.599,3, cộng lại 12.894,2. Dòng này gồm cả vay thường lẫn nợ thuê, nên không thể tách riêng nợ thuê chỉ từ bảng cân đối. Phải đọc thuyết minh.

Dòng tiền cho thấy nghĩa vụ này thật sự tốn tiền. Năm 2025, tiền thanh toán vốn gốc đi thuê tài chính là 2.918,8, và riêng quý II/2026 là 459,4. Chi phí lãi vay năm 2025 là 838,1. Đây là khoản phải trả đều, kể cả khi doanh nghiệp lỗ, nên cần đọc cùng chi phí lãi vay. Ví dụ chỉ để minh hoạ cách đọc, không phải khuyến nghị đầu tư.

Điều cần nhớ khi đọc BCTC

Thứ nhất, nợ thuê tài chính là nợ thật, phải cộng vào khi tính đòn bẩy. Thứ hai, tài sản thuê tài chính khấu hao theo hạn dùng, nên chi phí khấu hao tăng cùng quy mô thuê.

Bài liên quan

Học sâu: Bài 29 thuê tài sản theo CFA.

Câu hỏi thường gặp