Chi phí vận chuyển là gì
Nội dung bài6 phần
Chi phí vận chuyển là gì? Đó là khoản tiền doanh nghiệp trả để đưa nguyên liệu về nhà máy hoặc đưa hàng thành phẩm đến tay khách, gồm cước đường biển, đường bộ, đường hàng không, phí bốc xếp và nhiên liệu. Khoản này nằm ở dòng nào trên báo cáo còn tuỳ doanh nghiệp vận chuyển cho ai và theo điều kiện giao hàng nào.
Điểm chính
- Cước chở nguyên liệu về nhà máy thường nằm trong giá vốn. Cước giao hàng đến khách thường nằm trong chi phí bán hàng.
- Điều kiện giao hàng quyết định ai trả cước: bên bán hay bên mua. Cùng một chuyến hàng, cước tăng chỉ làm giảm lãi của bên đang gánh cước.
- Báo cáo hợp nhất ít khi tách riêng chi phí vận chuyển. Người đọc thường chỉ thấy dòng chi phí bán hàng, trong đó cước chỉ là một phần.
Chi phí vận chuyển nằm ở đâu
Có ba chỗ chính trên báo cáo kết quả kinh doanh. Cước nhập nguyên liệu và chi phí đưa hàng về kho được tính vào giá vốn hàng bán qua giá nhập. Cước giao thành phẩm cho khách nằm trong chi phí bán hàng. Với doanh nghiệp vận tải, cước là doanh thu của họ, còn chi phí vận chuyển là nhiên liệu, thuê tàu và nhân công.
Điều kiện giao hàng trong xuất nhập khẩu gọi là Incoterms. Với điều kiện FOB, bên mua trả cước từ cảng đi. Với điều kiện CIF, bên bán trả cước và bảo hiểm đến cảng đích. Bên bán theo CIF phải tính cước vào chi phí của mình, nên chịu rủi ro khi cước biến động.
Công thức chi phí vận chuyển
Trong đó: chi phí vận chuyển là tổng cước doanh nghiệp tự gánh trong kỳ. Tử số phải khớp phạm vi với mẫu số, ví dụ chỉ cước giao hàng thì so với doanh thu bán hàng tương ứng.
Với một chuyến hàng, người ta đo bằng tỷ lệ cước trên giá trị lô hàng:
Trong đó: cước một chuyến và giá trị lô hàng tính cùng đơn vị tiền. Ví dụ một container hàng trị giá 40.000 đô la Mỹ, cước 2.000 đô la Mỹ, tỷ lệ cước là 5%. Cước tăng lên 3.000 đô la Mỹ thì tỷ lệ cước là 7,5%. Bên bán theo CIF mất thêm 2,5% giá trị lô hàng, còn bên bán theo FOB không mất. Đây là số giả định để minh hoạ.
Ví dụ chi phí vận chuyển của VHC
Cổ phiếu VHC của doanh nghiệp xuất khẩu thuỷ sản có BCTC hợp nhất kỳ Q2/2026, dữ liệu đến 27/10/2026. Kho dữ liệu của HODL.VN chỉ có dòng chi phí bán hàng, không tách cước. Phần cước dưới đây là giả định.
Chỉ tiêu | Q2/2025 | Q2/2026 |
|---|---|---|
Doanh thu thuần | 3.192,4 tỷ đồng | 3.394,1 tỷ đồng |
Chi phí bán hàng | 62,4 tỷ đồng | 72,3 tỷ đồng |
Chi phí bán hàng / doanh thu | 2,0% | 2,1% |
Doanh thu tăng 6,3% trong khi chi phí bán hàng tăng 15,7%. Báo cáo không cho biết khoản nào tăng, có thể là cước, hoa hồng hay quảng bá.
Giả định cước chiếm 70% chi phí bán hàng Q2/2026, tức 50,6 tỷ đồng hay 1,5% doanh thu. Nếu cước tăng 50% với các điều kiện khác giữ nguyên, chi phí tăng thêm 25,3 tỷ đồng.
Chỉ tiêu (giả định) | Giá trị |
|---|---|
Cước hiện tại | 50,6 tỷ đồng |
Cước tăng 50% | 75,9 tỷ đồng |
Chi phí bán hàng mới | 97,6 tỷ đồng |
Chi phí bán hàng mới / doanh thu | 2,9% |
Phần lợi nhuận gộp bị ăn mất | 25,3 / 703,0 = 3,6% |
Lợi nhuận gộp Q2/2026 là 703,0 tỷ đồng. Với giả định này, cú tăng cước 50% làm lợi nhuận hoạt động giảm khoảng 3,6% lợi nhuận gộp, chưa tính việc có chuyển được sang khách hay không.
Cách đọc tỷ trọng cước
Chi phí vận chuyển nặng với hàng giá trị thấp, cồng kềnh như xi măng, thép, phân bón, gỗ. Hàng giá trị cao và nhẹ như điện tử, dược phẩm ít nhạy với cước hơn.
Nên xem ba điều. Một là tỷ trọng cước trên doanh thu qua nhiều quý. Hai là doanh nghiệp bán theo điều kiện nào, vì điều kiện đó quyết định ai gánh rủi ro cước. Ba là khả năng chuyển cước sang giá bán. Hợp đồng dài hạn có điều khoản điều chỉnh theo cước bảo vệ được biên.
Doanh nghiệp tự có đội xe hay tàu thì chi phí vận chuyển nằm dưới dạng khấu hao và nhiên liệu. Lúc đó khó so với doanh nghiệp thuê ngoài.
Giới hạn của số liệu cước
Thứ nhất, báo cáo hợp nhất gộp cước vào chi phí lớn hơn, nên tỷ trọng ước lượng từ báo cáo chỉ là xấp xỉ. Số chính xác cần thuyết minh hoặc công bố của doanh nghiệp.
Thứ hai, cước biến động theo mùa vụ và theo tuyến, nên so quý với quý liền trước dễ sai. Nên so cùng kỳ năm trước.
Thứ ba, nhiên liệu và tỷ giá cùng tác động lên cước. Cước tăng chưa chắc do thiếu tàu hay xe.
Câu hỏi thường gặp
Chi phí vận chuyển có nằm trong giá vốn không?
Phần vận chuyển nguyên liệu và hàng mua về thường nằm trong giá vốn. Phần giao hàng cho khách thường nằm ở chi phí bán hàng.
Vì sao nhà xuất khẩu quan tâm Incoterms?
Vì điều kiện đó quyết định bên bán hay bên mua gánh cước và rủi ro hư hỏng. Cước tăng tác động khác nhau theo từng điều kiện.
Chi phí vận chuyển cao thì doanh nghiệp yếu hơn?
Không hẳn. Ngành hàng nặng vốn có tỷ trọng cước cao là bình thường. Cần so với đối thủ cùng ngành và xem xu hướng.
Học tiếp: chi phí bán hàng và quản lý là dòng chứa phần lớn cước giao hàng, giá vốn hàng bán chứa cước nhập nguyên liệu, còn biên lợi nhuận gộp cho biết cước ăn vào lãi đến đâu. Ví dụ trong bài chỉ để minh hoạ cách tính, không phải khuyến nghị đầu tư.
Duyệt bởi Ban biên tập HODL.VN · Cập nhật 27/10/2026
Ứng dụng HODL
Tải app HODL
Bảng giá, cảnh báo giá và bài phân tích ngay trên điện thoại.
