Bookbuilding là gì

Bookbuilding là gì? Đó là cách tìm giá chào bán bằng sổ lệnh. Tổ chức bảo lãnh thu thập mức giá và khối lượng mà nhà đầu tư lớn sẵn sàng mua. Doanh nghiệp dựa vào mức cầu thật đó để chọn giá bán.

Bookbuilding là gì

Khi một doanh nghiệp bán cổ phiếu, câu hỏi khó nhất là bán giá bao nhiêu. Giá quá cao thì bán không hết. Giá quá thấp thì doanh nghiệp bỏ lỡ tiền huy động.

Bookbuilding giải bài toán này bằng thông tin từ chính người mua. Tổ chức bảo lãnh phát hành đưa ra một khung giá. Các quỹ, công ty bảo hiểm và nhà đầu tư tổ chức khác đặt lệnh. Mỗi lệnh cho biết họ mua bao nhiêu cổ phiếu ở từng mức giá. Toàn bộ lệnh đó gọi là sổ lệnh, tiếng Anh là order book.

Cách này khác đấu giá công khai. Ở đấu giá công khai, mọi nhà đầu tư nộp giá qua sở giao dịch. Hệ thống tự xếp từ giá cao xuống thấp. Ở Việt Nam, đợt bán cổ phần lần đầu thường dùng đấu giá công khai. Bookbuilding gắn với tổ chức bảo lãnh và nhà đầu tư tổ chức. Điều kiện áp dụng và thủ tục cụ thể theo văn bản hiện hành về chào bán chứng khoán.

Bookbuilding gồm bước gì

Quy trình thường đi theo bốn bước.

1. Tổ chức bảo lãnh và doanh nghiệp định giá sơ bộ rồi đưa ra khung giá, ví dụ từ 24.000 đến 30.000 đồng một cổ phiếu.
2. Nhà đầu tư tổ chức xem thông tin doanh nghiệp rồi đặt lệnh theo từng mức giá trong khung.
3. Tổ chức bảo lãnh tổng hợp sổ lệnh và cộng dồn khối lượng từ giá cao xuống giá thấp.
4. Doanh nghiệp chốt giá chào bán và phân bổ cổ phiếu cho các lệnh đủ điều kiện.

Việc phân bổ cũng là một quyết định. Doanh nghiệp có thể ưu tiên nhà đầu tư dài hạn hơn nhà đầu tư lướt sóng. Vì vậy lệnh ở giá cao chưa chắc được chia nhiều hơn.

Ví dụ minh hoạ có số

Ví dụ dưới đây hoàn toàn giả định, không phải một đợt chào bán có thật. Công ty A chào bán 20 triệu cổ phiếu trong khung giá 24.000 đến 30.000 đồng. Sổ lệnh thu được như sau.

Cầu cộng dồn là tổng khối lượng của các lệnh mua ở giá đó hoặc cao hơn. Ở 28.000 đồng, cầu cộng dồn mới 15 triệu. Con số này thiếu so với 20 triệu cần bán. Ở 26.000 đồng, cầu cộng dồn là 29 triệu, đủ phủ lượng chào bán. Vì vậy giá chào bán được chọn là 26.000 đồng.

Từ đó tính được các chỉ tiêu sau.

Giả định thêm lợi nhuận mỗi cổ phiếu của công ty A là 2.000 đồng. Khi đó giá 26.000 đồng tương ứng P/E 13 lần. Con số này giúp so sánh với doanh nghiệp cùng ngành đã niêm yết.

Đọc sổ lệnh thế nào

Hệ số cầu trên cung cho biết sức nóng của đợt bán. Hệ số 1,45 lần nghĩa là lượng đặt mua ở giá chốt vượt lượng bán 45%. Hệ số lớn, nhất là khi lệnh còn dày ở vùng giá cao, cho phép doanh nghiệp chọn giá gần đỉnh khung.

Hình dạng sổ lệnh cũng quan trọng. Nếu phần lớn lệnh nằm ở đáy khung giá, nhà đầu tư chỉ chấp nhận mua khi giá rẻ. Nếu lệnh dày ở đỉnh khung, giá chốt có thể cao hơn dự kiến. Sổ lệnh có nhiều nhà đầu tư và nhiều mức giá đáng tin hơn sổ lệnh dồn vào vài lệnh lớn.

Giá chốt cũng cần so với định giá hợp lý. Hãy đối chiếu P/E, P/B hoặc EV/EBITDA của doanh nghiệp tương đương. Chỉ khi đó mới kết luận giá hấp dẫn hay đắt.

Bookbuilding có giới hạn gì

Thứ nhất, lệnh trong sổ chưa phải tiền thật. Nhà đầu tư có thể đặt lệnh lớn để được chú ý rồi giảm khi phân bổ. Vì vậy hệ số cầu trên cung đôi khi bị thổi phồng.

Thứ hai, giá chào bán không bảo đảm giá giao dịch sau niêm yết. Giá về sau theo cung cầu hằng ngày. Nó có thể cao hơn hoặc thấp hơn giá chào bán.

Thứ ba, sổ lệnh chỉ phản ánh nhà đầu tư tổ chức. Nhà đầu tư cá nhân thường không đặt lệnh trong sổ này. Họ phải đánh giá giá chào bán dựa trên thông tin doanh nghiệp công bố.

Câu hỏi thường gặp

Học tiếp

Bài phát hành thêm cổ phiếu giải thích các hình thức huy động vốn bằng cổ phiếu. Cách tính giá trị sổ sách để so với giá chào bán nằm ở bài BVPS. Ví dụ trong bài chỉ để minh hoạ cách tính, không phải khuyến nghị đầu tư.