Basis trong phái sinh là gì

Basis là gì? Đó là chênh lệch giữa giá của hợp đồng phái sinh và giá của tài sản cơ sở ở cùng thời điểm. Với hợp đồng tương lai chỉ số VN30, basis bằng giá hợp đồng trừ điểm chỉ số VN30.

Basis là gì: công thức

Trong đó: G hợp đồng là giá hợp đồng phái sinh, G cơ sở là điểm chỉ số hoặc giá tài sản cơ sở cùng thời điểm. Đơn vị là điểm chỉ số, một điểm của VN30F trị giá 100.000 đồng.

Giá lý thuyết của hợp đồng tương lai chỉ số phụ thuộc lãi suất và cổ tức. Công thức đơn giản:

Trong đó: r là lãi suất tài trợ hằng năm, d là tỷ suất cổ tức của rổ chỉ số, T là số ngày còn lại đến đáo hạn. Giữ rổ cổ phiếu cần vốn nên tốn lãi, nhưng được cổ tức. Phần chênh quy ra basis lý thuyết. Công thức bỏ qua phí và thuế.

Basis là gì: ví dụ chỉ số VN30

Chỉ số VN30 đóng cửa phiên 27/10/2026 là 1.888,40 điểm, dữ liệu từ kho dữ liệu của HODL.VN. Giá hợp đồng chưa có trong kho. Hai tham số dưới đây là giả định minh hoạ: r bằng 5,0% một năm và d bằng 1,5% một năm.

Số ngày còn lại tính đến ngày giao dịch cuối cùng của từng hợp đồng theo danh mục VSDC: 23 ngày với hợp đồng tháng 11/2026, 51 ngày với tháng 12/2026 và 142 ngày với tháng 3/2027.

Hợp đồng càng xa hạn thì basis lý thuyết càng lớn, vì chi phí nắm giữ cộng dồn theo thời gian. Mỗi điểm basis của một hợp đồng là 100.000 đồng, nên 9,24 điểm là khoảng 924.000 đồng.

Giá thị trường thật của hợp đồng thường khác giá lý thuyết. Giả sử hợp đồng tháng 12 đang khớp ở 1.889,0 điểm. Basis thực là 1.889,0 − 1.888,4 = +0,6 điểm, thấp hơn basis lý thuyết 8,6 điểm. Người ta nói hợp đồng đang chiết khấu so với giá lý thuyết, thường do tâm lý thị trường bi quan, nhu cầu bán phòng ngừa lớn hoặc chi phí vốn khác giả định.

Basis ảnh hưởng lãi lỗ ra sao

Người mua hợp đồng và giữ đến thanh toán cuối cùng có kết quả:

Trong đó: Δ G cơ sở là mức đổi của chỉ số từ lúc mua đến hạn. Lý do là giá thanh toán cuối cùng bám theo chỉ số, nên basis lúc mua bị mất dần về 0.

Hai trường hợp từ ví dụ trên. Mua hợp đồng tháng 12 ở giá lý thuyết 1.897,64 và chỉ số đứng yên ở 1.888,40, vị thế lỗ 9,24 điểm. Lỗ này là basis dương biến mất. Mua ở giá thị trường giả định 1.889,0 và chỉ số tăng 11,6 điểm lên 1.900,0, vị thế lãi 11,0 điểm, tức là 11,6 trừ 0,6.

Vì vậy người mua rẻ hơn giá lý thuyết có lợi thế, còn người mua đắt hơn phải chịu hao basis nếu giữ đến hạn.

Đọc basis thế nào

Basis dương lớn cho thấy thị trường trả giá cao cho hợp đồng, thường khi nhu cầu mua lớn hoặc kỳ vọng tăng. Basis âm cho thấy hợp đồng rẻ hơn chỉ số, thường khi nhu cầu bán phòng ngừa lớn hoặc tâm lý lo ngại.

Basis thay đổi từng ngày. Biến động của nó là nguồn rủi ro riêng của người phòng ngừa, gọi là rủi ro basis, vì phòng ngừa bằng hợp đồng không bù chính xác phần lỗ của danh mục.

Nhà kinh doanh chênh lệch giá theo dõi khoảng cách giữa basis thực và basis lý thuyết. Khi lệch quá lớn họ mua một bên bán một bên, và chính hành động đó kéo hai giá lại gần nhau.

Giới hạn của basis

Thứ nhất, giá lý thuyết phụ thuộc giả định lãi suất và cổ tức. Hai số này không có trong ví dụ thật và có thể sai lệch so với thị trường.

Thứ hai, ví dụ giả định giá hợp đồng. Basis thực tế phải lấy từ giá khớp của hợp đồng tại cùng thời điểm với điểm chỉ số.

Thứ ba, giá chỉ số VN30 là số tổng hợp, không mua trực tiếp được. Chi phí và độ trượt khi mua cả rổ làm giá lý thuyết khó thực hiện đúng.

Câu hỏi thường gặp