Tổng cầu là gì

Tổng cầu là gì? Đó là tổng lượng hàng hóa và dịch vụ cuối cùng mà hộ gia đình, doanh nghiệp, chính phủ và người nước ngoài muốn mua trong một nền kinh tế ở một mức giá chung nhất định. Tên tiếng Anh là Aggregate Demand (AD). Đây là phía "cầu" trong mô hình tổng cung và tổng cầu của kinh tế vĩ mô.

Tổng cầu là gì: công thức

Tổng cầu bằng tổng bốn khối chi tiêu:

Trong đó C là tiêu dùng của hộ gia đình, I là đầu tư của doanh nghiệp và hộ gia đình (máy móc, nhà xưởng, nhà ở, tồn kho), G là chi tiêu chính phủ, X là xuất khẩu và M là nhập khẩu. Công thức trùng với cách tính GDP theo chi tiêu. Khác biệt: GDP là giá trị sản xuất thực tế đã diễn ra, còn tổng cầu là mức chi tiêu mà các bên muốn thực hiện ở từng mức giá.

Tổng cầu là gì ở Việt Nam

Bảng dưới là số liệu Việt Nam theo giá so sánh năm 2010, đơn vị tỷ đồng. Thống kê gộp chi tiêu chính phủ vào tiêu dùng cuối cùng, nên chỉ có ba dòng. Tổng chưa gồm sai số thống kê.

Tiêu dùng chiếm 64,28% tổng cầu, đầu tư 34,91%. Từ năm 2019 đến 2025, tiêu dùng tăng 31,19%, đầu tư tăng 37,89%, tổng tăng 37,70%. Xuất khẩu ròng chuyển từ âm sang dương: xuất khẩu tăng 62,46%, nhanh hơn nhập khẩu với 57,24%.

Ví dụ nhạy cảm: nếu tiêu dùng giảm 1% (42.895 tỷ đồng) và các khối khác giữ nguyên, tổng cầu giảm 0,64%. Đây là phép tính tĩnh, chưa kể hiệu ứng lan toả, khi chi tiêu giảm làm thu nhập giảm và kéo chi tiêu tiếp tục giảm.

Tổng cầu là gì khi dịch chuyển

Trên đồ thị, đường tổng cầu dốc xuống: giá chung càng thấp thì lượng chi tiêu mong muốn càng cao. Ba cơ chế thường được nêu. Giá thấp làm của cải thực của người giữ tiền tăng. Giá thấp làm lãi suất giảm nên vay chi tiêu dễ hơn. Giá trong nước thấp làm hàng nội rẻ hơn hàng ngoại, thúc đẩy xuất khẩu.

Khi một yếu tố ngoài giá thay đổi, cả đường dịch chuyển. Sang phải (tổng cầu tăng) khi lãi suất giảm, thu nhập tăng, chính phủ tăng chi hoặc giảm thuế, hay đối tác nước ngoài mua nhiều hơn. Sang trái khi tín dụng thắt chặt, niềm tin giảm hoặc thuế tăng.

Hai chính sách điều hành tổng cầu là tiền tệ qua lãi suất điều hành và tài khóa qua chi tiêu công, như bài thâm hụt ngân sách mô tả.

Tổng cầu và lạm phát

Khi tổng cầu vượt khả năng sản xuất, doanh nghiệp tăng giá thay vì tăng sản lượng. Hiện tượng này gọi là lạm phát cầu kéo. Chiều ngược lại, tổng cầu yếu kéo dài khiến hàng tồn kho tăng, doanh nghiệp cắt giảm sản xuất và việc làm, đưa nền kinh tế gần vùng suy thoái. Cách đo tốc độ tăng giá xem ở bài lạm phát và chỉ số CPI.

Tổng cầu và cổ phiếu HPG

Cổ phiếu HPG thuộc nhóm thép, nhạy với nhu cầu xây dựng và đầu tư, tức khối I của tổng cầu. Khối này tăng 8,60% năm 2025. Số liệu BCTC hợp nhất:

Doanh thu HPG tăng 12,64%, nhanh hơn khối đầu tư. Lợi nhuận tăng nhanh hơn doanh thu do biên gộp mở rộng. Bảng không chứng minh tổng cầu gây ra kết quả này, vì giá thép, chi phí nguyên liệu và sản lượng bán đều tác động. Nó chỉ cho thấy ngành nào nên theo dõi khi một khối tổng cầu thay đổi.

Giới hạn của khái niệm tổng cầu

Thứ nhất, tổng cầu là khái niệm mô hình, không có số công bố trực tiếp. Số liệu thực tế phải suy ra từ các cấu phần chi tiêu GDP.

Thứ hai, mô hình giả định giá chung thay đổi, trong khi thực tế giá từng ngành có thể đi ngược nhau.

Thứ ba, các khối tác động qua lại. Đầu tư tăng tạo thu nhập, thu nhập tăng kéo tiêu dùng, nên khó tách đóng góp riêng của từng khối.

Ví dụ trong bài chỉ để minh hoạ, không phải khuyến nghị đầu tư.

Câu hỏi thường gặp