Ngành dầu khí là gì

Ngành dầu khí là gì? Đó là nhóm doanh nghiệp tìm kiếm, khai thác, vận chuyển, chế biến và phân phối dầu thô cùng khí thiên nhiên. Sản phẩm cuối là xăng dầu, khí đốt, điện khí, hoá chất và nguyên liệu cho phân bón.

Ngành dầu khí là gì

Thượng nguồn là khâu tìm và khai thác dầu khí tại các mỏ. Doanh thu phụ thuộc sản lượng và giá dầu thô. Chi phí đầu tư thăm dò lớn và nhiều rủi ro.

Trung nguồn gồm vận chuyển qua đường ống, chế biến khí và phân phối khí. Doanh thu thường gắn với giá khí và hợp đồng dài hạn, nên ổn định hơn thượng nguồn.

Hạ nguồn gồm lọc dầu, hoá dầu và phân phối xăng dầu. Nhà máy lọc dầu mua dầu thô, tách ra xăng, dầu diesel, dầu hoả và sản phẩm khác để bán. Lợi nhuận đến từ chênh lệch giữa giá sản phẩm và giá dầu thô.

Dịch vụ kỹ thuật dầu khí gồm khoan, giàn khoan, xây lắp và vận hành mỏ. Doanh thu phụ thuộc kế hoạch đầu tư của các công ty dầu khí, và kế hoạch này thường bám theo giá dầu với độ trễ.

Nhiều doanh nghiệp niêm yết trong ngành là công ty con hoặc liên kết của Tập đoàn Dầu khí Việt Nam. Điều này giúp họ có nguồn cung và hợp đồng ổn định, nhưng cũng gắn kết quả với chính sách của tập đoàn mẹ.

Hai công thức hay dùng:

Công thức thứ hai cho thấy khi biên rất mỏng, một thay đổi nhỏ của biên đã làm lợi nhuận gộp biến động lớn.

Ví dụ ngành dầu khí qua BSR

Cổ phiếu BSR là doanh nghiệp lọc hoá dầu, thuộc khâu hạ nguồn. Dữ liệu BCTC hợp nhất đến Q2/2026, giá đóng cửa phiên 27/10/2026. Giá dầu thô là trung bình giá đóng cửa theo ngày, tính bằng đô la Mỹ mỗi thùng.

Năm 2020 giá dầu giảm sâu và công ty lỗ. Năm 2022 giá dầu cao nhất, lợi nhuận cũng cao nhất. Nhưng năm 2024 là điểm đáng chú ý. Giá dầu trung bình 79,3 gần năm 2023 (81,7) mà lợi nhuận sau thuế giảm từ 8.650 xuống 631 tỷ đồng. Vì vậy mức giá dầu một mình không giải thích được lợi nhuận lọc dầu. Chênh lệch giá sản phẩm so với dầu thô và hiệu ứng tồn kho cũng quan trọng.

Các quý gần nhất:

Quý IV/2025 biên đã tăng khi giá dầu trung bình thấp nhất trong chuỗi. Điều đó nhắc lại rằng biên lọc dầu không đi cùng chiều đơn giản với giá dầu thô. Khi giá dầu tăng nhanh, giá trị tồn kho dầu thô tăng và thường làm biên gộp cao hơn. Khi giá dầu giảm nhanh thì ngược lại. Báo cáo tóm tắt không tách riêng hiệu ứng này.

Với biên mỏng, độ nhạy rất lớn. Doanh thu năm 2025 là 141.582 tỷ đồng, mỗi 1 điểm % biên gộp tương đương 1.416 tỷ đồng. Con số này bằng 23,2% lợi nhuận gộp cả năm (6.114 tỷ đồng).

Theo giá phiên 27/10/2026:

Vốn góp của BSR tăng từ 31.005 lên 50.073 tỷ đồng ở quý IV/2025, nên EPS tính trên số cổ phiếu hiện tại. Phép tính chưa trừ cổ phiếu quỹ và chỉ để minh hoạ cách ghép số liệu.

Đọc chỉ số thế nào

Với thượng nguồn và dịch vụ, theo dõi giá dầu và kế hoạch đầu tư của các công ty dầu khí. Với trung nguồn, theo dõi sản lượng khí và giá khí trong hợp đồng. Với hạ nguồn, theo dõi biên lọc dầu, tồn kho và công suất vận hành.

Nên đọc biên gộp theo quý, kèm bình luận của ban lãnh đạo về lãi tồn kho. Lợi nhuận quý có hiệu ứng tồn kho lớn khó lặp lại ở quý sau.

Ngành dầu khí chịu ảnh hưởng của yếu tố địa chính trị và chính sách. Các thay đổi về thuế, giá bán lẻ xăng dầu và quy định môi trường tác động tới biên và vốn đầu tư.

Giới hạn khi dùng chỉ số

Thứ nhất, bài chỉ dùng BSR làm ví dụ cho khâu hạ nguồn. Khâu thượng nguồn, trung nguồn và dịch vụ có cấu trúc kinh tế khác.

Thứ hai, giá dầu thô trong bảng là trung bình giá đóng cửa của một hợp đồng chênh lệch. Giá nhà máy mua dầu thực tế khác tuỳ nguồn, kỳ hạn và chi phí vận chuyển.

Thứ ba, P/E thấp ở ngành chu kỳ thường đi cùng lợi nhuận ở vùng cao. Cần nhìn lợi nhuận trung bình nhiều năm.

Câu hỏi thường gặp

Bài liên quan

Cách một ngành chu kỳ khác lên xuống nằm ở bài chu kỳ ngành thép. Cách đọc từng dòng báo cáo theo tỷ lệ trên doanh thu nằm ở bài học common size kết quả kinh doanh. Ví dụ trong bài chỉ để minh hoạ cách tính, không phải khuyến nghị đầu tư.