Ngang giá sức mua là gì

Ngang giá sức mua là gì? Đây là lý thuyết cho rằng tỷ giá giữa hai đồng tiền phải điều chỉnh để cùng một giỏ hàng có giá như nhau ở hai nước. Tên tiếng Anh là Purchasing Power Parity, viết tắt PPP. Đừng nhầm với PPP là đối tác công tư, xem bài PPP cho nghĩa đó.

Ngang giá sức mua tuyệt đối

Phiên bản đơn giản nhất của lý thuyết là quy luật một giá: hàng hoá giống nhau phải có cùng giá khi đổi ra một đồng tiền. Nếu không, thương nhân sẽ mua ở nơi rẻ, bán ở nơi đắt cho đến khi giá cân bằng. Công thức:

Ví dụ giả định minh hoạ, không phải giá thật: một giỏ hàng giá 600.000 đồng ở Việt Nam và 24 USD ở Mỹ. Tỷ giá PPP là 600.000 chia 24, bằng 25.000 đồng cho 1 USD. Nếu tỷ giá thị trường là 26.000 đồng, USD đang đắt hơn mức PPP khoảng 4,0%, hay nói cách khác đồng Việt Nam rẻ hơn mức ngang giá.

Ngang giá sức mua tương đối

Giỏ hàng khác nhau giữa các nước, nên PPP tuyệt đối khó kiểm chứng. Thực dụng hơn là PPP tương đối, nhìn vào tốc độ thay đổi:

Nước nào lạm phát cao hơn thì đồng tiền có xu hướng mất giá tương ứng. Giả định lạm phát trong nước 5% và nước ngoài 3%. PPP tương đối gợi ý tỷ giá yết trực tiếp tăng khoảng 2% mỗi năm.

Số liệu CPI Việt Nam và Mỹ

Kho dữ liệu của HODL.VN có CPI so với cùng kỳ của cả hai nước. Dùng chênh lệch này như đầu vào của PPP tương đối:

Lạm phát Việt Nam cao hơn Mỹ 1,36 điểm % ở tháng 9/2026. Theo PPP tương đối, mức này tương ứng đồng Việt Nam yếu đi khoảng 1,4% mỗi năm so với USD, nếu mọi yếu tố khác không đổi. Đây là gợi ý lý thuyết, không phải dự báo tỷ giá.

Vì sao tỷ giá lệch khỏi PPP

Thứ nhất, nhiều thứ không thể mua bán qua biên giới: cắt tóc, thuê nhà, dịch vụ. Giá chúng ở nước nghèo thường thấp hơn nhiều, nên PPP tuyệt đối hiếm khi đúng.

Thứ hai, chi phí vận chuyển, thuế quan và rào cản phi thuế quan. Thứ ba, dòng vốn. Tỷ giá ngắn hạn chủ yếu theo lãi suất và tâm lý, ít theo giá hàng.

Một ứng dụng phổ biến của PPP là so sánh GDP giữa các nước theo cùng mặt bằng giá. Khi đó người ta quy đổi bằng tỷ giá PPP thay cho tỷ giá thị trường. Ứng dụng khác là xem một đồng tiền đang bị định giá thấp hay cao so với mức ngang giá.

Ví dụ cổ phiếu VHC

Cổ phiếu VHC thuộc nhóm thuỷ sản xuất khẩu, doanh thu chủ yếu bằng ngoại tệ nên chịu ảnh hưởng của tỷ giá. Số liệu lấy từ BCTC hợp nhất kỳ Q2/2026.

Doanh thu 6 tháng tăng 9,37%. Bảng không chứng minh tỷ giá hay chênh lệch lạm phát tạo ra mức tăng này. Doanh thu còn do giá bán, sản lượng và thị trường nhập khẩu. Nó chỉ cho thấy loại doanh nghiệp nên theo dõi khi tỷ giá lệch khỏi mức cân bằng.

Giới hạn của lý thuyết

Chênh lệch CPI chỉ là một phép gần đúng. CPI mỗi nước có giỏ hàng khác nhau, trọng số khác nhau. Ví dụ giỏ hàng 600.000 đồng chỉ để minh hoạ.

PPP cũng không nói bao lâu tỷ giá mới quay về mức ngang giá. Có thể là nhiều năm. Ví dụ trong bài chỉ để minh hoạ, không phải khuyến nghị đầu tư.

Câu hỏi thường gặp

Học tiếp

Xem tỷ giá USD/VND để thấy tỷ giá thực tế của Việt Nam, và lạm phát CPI để hiểu số liệu giá. Chỉ số sức mạnh đồng USD xem ở chỉ số DXY.