Mua lại cổ phiếu là gì: công ty tự mua cổ phiếu của mình

Mua lại cổ phiếu là gì? Đó là việc công ty dùng tiền của chính mình để mua cổ phiếu mà công ty đã phát hành từ các cổ đông. Số cổ phiếu mua về có thể giữ làm cổ phiếu quỹ, bán lại sau, hoặc hủy để giảm vốn điều lệ.

Mua lại cổ phiếu là gì

Công ty mua lại cổ phiếu vì vài lý do thường gặp. Thứ nhất, cho rằng giá thị trường thấp hơn giá trị thực và muốn dùng tiền nhàn rỗi một cách hiệu quả. Thứ hai, trả tiền về cho cổ đông bên cạnh cổ tức. Thứ ba, lấy cổ phiếu quỹ để dành cho chương trình thưởng người lao động.

Theo Luật Doanh nghiệp số 59/2020/QH14, công ty có quyền mua lại không quá 30% tổng số cổ phần phổ thông đã bán. Hội đồng quản trị được quyết định mua lại không quá 10% tổng số cổ phần của từng loại trong 12 tháng. Giá mua lại cổ phần phổ thông không được cao hơn giá thị trường tại thời điểm mua. Công ty đại chúng còn phải làm theo trình tự công bố thông tin của pháp luật chứng khoán. Phương án mua lại có thể do đại hội cổ đông thông qua, kể cả bằng cách lấy ý kiến bằng văn bản.

Sau khi mua, cổ phiếu ở một trong ba trạng thái. Giữ làm cổ phiếu quỹ, không có quyền biểu quyết và không được chia cổ tức. Bán lại cho nhà đầu tư hoặc người lao động. Hoặc hủy, khi đó vốn điều lệ giảm tương ứng.

Mua lại cổ phiếu tác động EPS

Gọi N là số cổ phiếu lưu hành trước khi mua lại và n là số cổ phiếu mua về rồi hủy. Nếu lợi nhuận không đổi, EPS sau mua lại là:

Trong đó: LNST là lợi nhuận sau thuế của cổ đông công ty mẹ, N là số cổ phiếu lưu hành trước khi mua lại, n là số cổ phiếu mua lại và hủy.

Giá trị sổ sách mỗi cổ phiếu thay đổi theo hướng khác. Công ty chi tiền mặt nên vốn chủ sở hữu giảm đúng bằng số tiền chi, trong khi số cổ phiếu giảm ít hơn nếu giá mua cao hơn giá trị sổ sách mỗi cổ phiếu.

Ví dụ mua lại cổ phiếu của VHC

Cổ phiếu VHC có báo cáo hợp nhất kỳ Q2/2026, dữ liệu giá đến phiên 26/10/2026. Lịch sự kiện ghi ngày 21/01/2026 công ty lấy ý kiến cổ đông bằng văn bản để thông qua phương án mua lại cổ phiếu quỹ. Báo cáo quý II/2026 phản ánh kết quả.

Hai con số khớp nhau. Vốn góp giảm 150,0 tỷ đồng, tương ứng 15,0 triệu cổ phiếu theo mệnh giá 10.000 đồng, tức 6,68% số cổ phiếu trước đó. Phần chênh giữa giá mua và mệnh giá, 780,5 tỷ đồng, trừ vào thặng dư vốn cổ phần nên khoản này chuyển từ dương sang âm. Giá mua bình quân suy ra là 930,5 tỷ chia 15,0 triệu, bằng 62.035 đồng mỗi cổ phiếu. Trong quý II giá đóng cửa của VHC dao động từ 55.400 đến 62.700 đồng.

Số cổ phiếu lưu hành giảm từ 224,453 triệu xuống 209,453 triệu. Lợi nhuận cổ đông công ty mẹ bốn quý từ Q3/2025 đến Q2/2026 là 1.451,8 tỷ đồng. Bảng dưới so sánh kết quả có và không có đợt mua lại, với giả định thuần túy là lợi nhuận bốn quý không đổi.

EPS tăng 7,16% nhờ số cổ phiếu giảm, còn giá trị sổ sách mỗi cổ phiếu giảm 2,50% vì công ty mua với giá 62.035 đồng, cao hơn 44.825 đồng giá trị sổ sách. Tiền và tương đương tiền của VHC giảm từ 2.093,8 tỷ xuống 1.481,1 tỷ đồng, giảm 612,7 tỷ đồng. Giá đóng cửa 26/10/2026 là 52.000 đồng, thấp hơn giá mua bình quân 16,2%.

Đọc mua lại cổ phiếu là gì

Mua lại cổ phiếu có lợi khi công ty có tiền nhàn rỗi, ít cơ hội đầu tư sinh lời cao hơn, và giá mua thấp hơn giá trị thực. Khi đó mỗi đồng chi ra làm tăng phần của cổ đông còn lại. Điều kiện cuối cùng không quan sát được. Thị trường chỉ biết giá sau khi mua.

Ngược lại, mua lại với giá cao làm hao tiền của doanh nghiệp mà không tăng giá trị, như ví dụ VHC cho thấy: tiền đã chi ở mức 62.035 đồng, trong khi giá hiện tại thấp hơn. Cần xem mua lại có hy sinh khoản đầu tư sinh lời, hay buộc công ty vay thêm không.

So với cổ tức, cổ đông chọn không bán thì tỷ lệ sở hữu của họ tăng lên, còn cổ đông bán nhận tiền ngay. Cổ tức thì chia cho mọi cổ đông.

Giới hạn của ví dụ

Thứ nhất, bảng so sánh giả định lợi nhuận không đổi. Thực tế tiền mặt giảm thì thu nhập lãi cũng giảm, và EPS tăng nhỏ hơn.

Thứ hai, EPS dùng số cổ phiếu cuối kỳ, trong khi báo cáo tài chính dùng số bình quân gia quyền. Mức tăng EPS trong báo cáo từng quý có thể khác.

Thứ ba, giá mua bình quân 62.035 đồng được suy ra từ báo cáo, không phải số công bố của công ty. Số công bố có thể gồm chi phí giao dịch.

Thứ tư, một đợt mua lại không cho biết công ty có tiếp tục mua lại. Cần đọc nghị quyết và công bố của từng công ty.

Câu hỏi thường gặp

Bài liên quan

Cổ phiếu quỹ và cách ghi trên bảng cân đối xem ở cổ phiếu quỹ. Cách đọc EPS và giá trị sổ sách xem trong 162 thuật ngữ báo cáo tài chính. Cách công ty chọn chia cổ tức xem ở vì sao công ty chọn chi trả cổ tức. Ví dụ trên chỉ để minh hoạ cách tính, không phải khuyến nghị đầu tư.