Mất giá và tăng giá đồng tiền là gì

Mất giá đồng tiền là gì? Đó là khi một đồng tiền đổi được ít ngoại tệ hơn trước. Tăng giá đồng tiền là chiều ngược lại. Hai khái niệm này mô tả giá trị đối ngoại của một đồng tiền, khác với lạm phát vốn đo sức mua trong nước.

Mất giá và tăng giá khác gì

Khi tỷ giá do thị trường quyết định, giá trị đồng tiền lên xuống theo cung cầu. Mức giảm giá trị gọi là mất giá, mức tăng gọi là tăng giá. Khi ngân hàng trung ương đặt mốc cố định, việc hạ mốc gọi là phá giá, việc nâng mốc gọi là nâng giá. Ba cặp từ này thường bị dùng lẫn trên tin tức. Nên nhớ nguyên nhân mới là điểm khác: một bên do thị trường, một bên do quyết định chính sách. Cách nhà nước điều hành mốc tỷ giá hằng ngày xem ở bài tỷ giá trung tâm.

Một đồng tiền chỉ mất giá hoặc tăng giá so với một đồng tiền cụ thể. Yên có thể mất giá so với USD nhưng tăng giá so với một đồng khác cùng lúc.

Cách tính mất giá đồng tiền

Nếu tỷ giá yết trực tiếp tăng, đồng yết giá mạnh lên và đồng định giá yếu đi. Mức mất giá của đồng định giá không bằng mức tăng của tỷ giá:

Ví dụ dễ nhớ: 1 USD đổi 100 yên (giả định) rồi tăng lên 125 yên. Tỷ giá tăng 25%. Nhưng 1 yên từ 0,0100 USD xuống 0,0080 USD, tức mất giá 20%. Đồng tiền mất 20% cần được tăng 25% mới lấy lại giá trị cũ. Cách tính này giải thích vì sao tin tức hay nêu hai con số khác nhau cho cùng một biến động.

Ví dụ số liệu thật

Bảng lấy giá đóng cửa ngày giao dịch cuối năm của USD/JPY, tính bằng yên cho 1 USD.

Năm 2022, tỷ giá tăng 13,87% và yên mất giá 12,18%. Năm 2023, tỷ giá tăng 7,55% và yên mất thêm 7,02%. Hai năm cộng lại, yên mất giá khoảng 18,35% so với USD.

Chiều ngược lại có thể thấy ở bảng Anh. Tỷ giá GBP/USD là 1,25175 cuối năm 2024 và 1,34513 cuối năm 2025. Bảng Anh tăng giá 7,46% so với USD, còn USD mất giá 6,94% so với bảng.

Tác động của mất giá đồng tiền

Với xuất khẩu, đồng tiền mất giá làm hàng nội địa rẻ hơn ở nước ngoài, nên dễ bán hơn. Doanh thu ngoại tệ quy ra nội tệ cũng tăng. Với nhập khẩu, hàng ngoại đắt lên, kéo lạm phát nhập khẩu tăng.

Với nợ, doanh nghiệp vay ngoại tệ phải trả nhiều nội tệ hơn cho cùng một khoản gốc. Mất giá nhanh và mạnh thường gây lỗ chênh lệch tỷ giá. Đó là lý do nhiều khủng hoảng tài chính bắt đầu từ đợt mất giá đột ngột kết hợp nợ ngoại tệ lớn.

Hiệu ứng này không tức thì. Xuất khẩu cần thời gian để tăng đơn hàng, trong khi giá nhập khẩu tăng ngay. Vì vậy mất giá ngắn hạn thường làm cán cân xấu đi trước khi cải thiện.

Lợi nhuận quy đổi của khối ngoại

Nhà đầu tư nước ngoài đo lãi lỗ bằng đồng của họ, nên mất giá nội tệ ăn vào lợi nhuận. Ví dụ giả định minh hoạ: một quỹ nước ngoài mua cổ phiếu bằng đồng Việt Nam, cổ phiếu tăng 10% nhưng tỷ giá USD/VND tăng 4% trong cùng kỳ.

Lợi nhuận tính bằng USD là 1,10 chia 1,04 trừ 1, ra khoảng 5,77%. Tức mức lãi gần một nửa bị tỷ giá lấy đi. Đó là lý do khối ngoại có thể bán ròng khi nội tệ yếu dù cổ phiếu chưa xấu, như trong bài giao dịch khối ngoại.

Mất giá đồng tiền và cổ phiếu

Doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản, dệt may, gỗ thường hưởng lợi khi nội tệ yếu đi. Doanh nghiệp hàng không, vận tải biển, nhập khẩu nguyên liệu và có nợ USD chịu tác động ngược lại. Ví dụ tính trên khoản vay thật xem ở bài tỷ giá USD/VND.

Hãy kiểm tra cơ cấu doanh thu và chi phí ngoại tệ trong báo cáo tài chính trước khi kết luận doanh nghiệp được lợi hay thiệt. Đừng suy từ chiều đi của tỷ giá.

Giới hạn khi đọc tin mất giá

Thứ nhất, tin tức thường nêu một con số mà không nói rõ cách tính. Cùng một biến động có thể ghi thành 13,87% hay 12,18%.

Thứ hai, mất giá so với một đồng tiền không có nghĩa mất giá so với cả rổ tiền tệ. Hãy xem thêm chỉ số rổ như chỉ số DXY.

Thứ ba, ví dụ trong bài dùng hai điểm cuối năm, bỏ qua dao động trong năm. Ví dụ chỉ để minh hoạ, không phải khuyến nghị đầu tư.

Câu hỏi thường gặp