Lợi nhuận gộp là gì

Lợi nhuận gộp là gì, và vì sao HT1 bán nhỉnh hơn 0,3% trong quý III/2026 mà lãi gộp lại giảm 18,5% so với quý II? Đó là phần còn lại của doanh thu thuần sau khi trừ giá vốn hàng bán, cho biết doanh nghiệp kiếm được bao nhiêu từ việc làm ra và bán sản phẩm trước khi trả các chi phí vận hành.

Lợi nhuận gộp hoạt động thế nào

Trong đó: doanh thu thuần là doanh thu sau giảm trừ, giá vốn hàng bán là chi phí trực tiếp của số hàng đã bán.

Cả hai dòng nằm ở phần đầu báo cáo kết quả kinh doanh. Lợi nhuận gộp là dòng thứ năm tính từ trên xuống, ngay sau giá vốn.

Từng bước tính lợi nhuận gộp

Ba bước đầu cho ra lợi nhuận gộp và biên gộp, bước cuối cho thấy lãi gộp còn phải đi qua những khoản nào.

1. Lấy doanh thu thuần ở dòng đầu báo cáo kết quả kinh doanh.
2. Trừ giá vốn hàng bán ở dòng ngay dưới. Kết quả là lợi nhuận gộp.
3. Chia lợi nhuận gộp cho doanh thu thuần để ra biên lợi nhuận gộp.
4. Trừ tiếp chi phí bán hàng, chi phí quản lý, lãi vay và thuế mới ra lợi nhuận sau thuế.

Bài liên quan

Lớp lợi nhuận kế tiếp được giải thích ở lợi nhuận sau thuế. Cấu trúc đầy đủ của báo cáo nằm trong cấu trúc báo cáo tài chính. Hướng dẫn đọc riêng cho ngành vật liệu có ở đọc báo cáo doanh nghiệp xi măng.

Bốn quý thật của HT1

Cổ phiếu HT1 có báo cáo hợp nhất mới nhất kỳ Q3/2026, dữ liệu đến ngày 27/10/2026. Bảng dưới là bốn quý gần nhất. Số liệu làm tròn nên tổng có thể lệch 0,1.

Bốn quý từ Q4/2025 đến Q3/2026, HT1 có doanh thu thuần 8.369,6 tỷ đồng. Trừ giá vốn 7.258,7 tỷ đồng ra lợi nhuận gộp 1.110,9 tỷ đồng, tương ứng biên gộp 13,3%.

Bốn quý liền trước, từ Q4/2024 đến Q3/2025, lợi nhuận gộp là 850,8 tỷ đồng trên doanh thu thuần 7.227,2 tỷ đồng, biên 11,8%. Doanh thu thuần tăng 15,8%, giá vốn tăng 13,8%, nên lợi nhuận gộp tăng tới 30,6%.

Quý III/2026 cho một bức tranh khác. Doanh thu thuần là 2.268,8 tỷ đồng, nhích 0,3% so với quý II. Giá vốn lại tăng 3,5%. Lợi nhuận gộp vì thế giảm 18,5% xuống 264,1 tỷ đồng, còn biên gộp thụt từ 14,3% xuống 11,6%.

So với quý III/2025, lợi nhuận gộp vẫn tăng 9,7% từ 240,8 tỷ đồng. Biên gộp cùng kỳ năm trước là 12,9%. Như vậy biên quý gần nhất thấp hơn cả quý cùng kỳ.

Từ lãi gộp bốn quý 1.110,9 tỷ đồng, trừ chi phí bán hàng 215,2 tỷ đồng và chi phí quản lý 317,5 tỷ đồng, còn 578,2 tỷ đồng trước các khoản tài chính và thu nhập khác. Lợi nhuận trước thuế cả bốn quý là 506,5 tỷ đồng.

Ví dụ trên chỉ để minh hoạ cách đọc, không phải khuyến nghị đầu tư.

Đọc lợi nhuận gộp thế nào

Lợi nhuận gộp cho biết sức sinh lời của chính hoạt động sản xuất kinh doanh, chưa bị chi phí bộ máy che lấp. Khi lãi gộp đủ dày, doanh nghiệp có chỗ chịu được chi phí tăng. Khi lãi gộp mỏng, chỉ một biến động nhỏ ở giá vốn cũng đủ làm lợi nhuận đổi chiều.

Hãy xem cả số tiền lẫn tỷ lệ. Lãi gộp quý III/2026 của HT1 tăng so với cùng kỳ năm trước, nhưng giảm mạnh so với quý II. Chỉ nhìn một trong hai sẽ thấy hai câu chuyện trái ngược.

Để thấy độ nhạy, lấy một giả định minh hoạ, không phải dữ liệu: giá vốn quý III/2026 tăng thêm 1%, tức 20,0 tỷ đồng, còn doanh thu giữ nguyên. Lợi nhuận gộp còn 244,1 tỷ đồng và biên gộp còn 10,8%. Một thay đổi 1% ở giá vốn làm lãi gộp mất gần 8%.

Mức bình thường khác nhau rất nhiều theo ngành. Xi măng, thép và vật liệu có biên gộp thấp, thường hai chữ số nhỏ. Dược, phần mềm và hàng tiêu dùng có biên cao hơn. Chỉ nên so trong cùng ngành.

Tình huống đặc biệt khi đọc lãi gộp

Thứ nhất, mỗi doanh nghiệp xếp chi phí vào giá vốn hay vào chi phí bán hàng theo cách riêng. Cùng một khoản vận chuyển, nơi này ghi vào giá vốn, nơi kia ghi vào chi phí bán hàng. Lãi gộp giữa hai công ty vì thế chưa chắc so được trực tiếp.

Thứ hai, lãi gộp không thể hiện gánh nặng nợ. HT1 có lãi gộp bốn quý 1.110,9 tỷ đồng nhưng lợi nhuận trước thuế chỉ 506,5 tỷ đồng, vì còn chi phí bán hàng, quản lý và các khoản khác. Doanh nghiệp vay nhiều có thể còn lãi gộp lớn mà lợi nhuận ròng rất nhỏ.

Thứ ba, một quý bị nhiễu bởi tồn kho. Nguyên liệu mua giá thấp làm giá vốn thấp trong vài kỳ, rồi giá vốn tăng khi dùng hết. Biên gộp một quý không đủ để kết luận xu hướng. Cần ít nhất bốn đến năm quý.

Trường hợp cực đoan là lãi gộp âm: giá vốn lớn hơn doanh thu thuần, doanh nghiệp bán dưới giá thành. Đây là tín hiệu cảnh báo mạnh.

Ngân hàng, công ty chứng khoán và bảo hiểm không có dòng lợi nhuận gộp theo nghĩa này, vì họ không có giá vốn hàng bán.

Câu hỏi thường gặp