Crack spread là gì

Crack spread là gì? Đó là chênh lệch giữa giá sản phẩm lọc dầu, như xăng và dầu diesel, với giá dầu thô dùng để làm ra chúng. Chênh lệch này gần với lãi gộp của nhà máy lọc dầu trên mỗi thùng dầu xử lý. Tên gọi "crack" đến từ công đoạn bẻ gãy phân tử dầu nặng thành sản phẩm nhẹ hơn.

Crack spread là gì

Nhà máy lọc dầu mua dầu thô, xử lý rồi bán các sản phẩm như xăng, dầu diesel, dầu máy bay, khí hoá lỏng. Doanh thu theo giá sản phẩm, chi phí chính là giá dầu thô. Chênh lệch giữa hai giá cho biết thị trường đang trả cho việc lọc dầu bao nhiêu.

Hai giá này không đi cùng nhịp. Khi giá dầu thô tăng nhanh mà giá sản phẩm chưa theo kịp, crack spread thu hẹp. Khi cầu xăng và diesel mạnh hơn nguồn cung, crack spread mở rộng dù giá dầu thô đứng yên.

Crack spread không phải lợi nhuận. Nhà máy còn chi phí vận hành, khấu hao, lãi vay và hao hụt. Nó chỉ cho biết biên lọc dầu trước các chi phí đó, theo giá thị trường.

Công thức crack spread 3-2-1

Công thức 3-2-1 phổ biến vì sản lượng thực của nhà máy nghiêng về xăng và diesel.

Trong đó: cả ba giá tính bằng USD mỗi thùng. Tử số là doanh thu từ hai thùng xăng và một thùng diesel. Chia ba để ra giá bình quân một thùng sản phẩm. Một số nhà phân tích dùng công thức khác, như 1-1 hoặc theo cơ cấu sản phẩm của từng nhà máy.

Ví dụ giả định

Dữ liệu giá xăng và diesel quốc tế không có trong kho số liệu của HODL.VN. Các giá dưới đây là giả định để minh hoạ cách tính, không phải giá thị trường.

Nếu giá dầu thô tăng lên 75,0 USD mà giá sản phẩm giữ nguyên, crack spread còn 16,7 USD mỗi thùng, giảm 5,0 USD. Mỗi 1 USD tăng của giá dầu thô làm crack spread giảm 1 USD, trừ khi giá sản phẩm tăng theo.

Nhà máy xử lý 1 triệu thùng dầu thô thì crack spread 21,7 USD tương ứng 21,7 triệu USD biên lọc dầu gộp. Con số này chưa tính chi phí vận hành, vốn lưu động và chênh lệch tồn kho.

Ví dụ BSR: biên gộp thật

Cổ phiếu BSR là doanh nghiệp vận hành nhà máy lọc dầu Dung Quất, có trang riêng trên HODL.VN. Bảng dưới là biên gộp theo quý lấy từ BCTC hợp nhất đến Q2/2026.

Biên gộp đi từ âm 4,6% ở Q3/2024 lên 20,7% ở Q1/2026, chênh lệch 25,3 điểm %. Đó là biên độ dao động rất rộng với doanh nghiệp có doanh thu hơn 30.000 tỷ đồng mỗi quý.

Cộng bốn quý từ Q3/2025 đến Q2/2026, doanh thu thuần là 177.551,5 tỷ đồng. Lãi gộp là 23.019,4 tỷ đồng, nên biên gộp bốn quý là 13,0%. Lợi nhuận sau thuế của cổ đông công ty mẹ là 19.900,0 tỷ đồng.

Giá đóng cửa phiên 26/10/2026 là 29.400 đồng. Với 5.007,3 triệu cổ phiếu, vốn hoá là 147.214,6 tỷ đồng. P/E trượt là 147.214,6 / 19.900,0 = 7,40 lần. Biên dao động mạnh như vậy nên P/E thấp có thể phản ánh lợi nhuận đang ở vùng cao.

Biên gộp của BSR không chỉ đi theo crack spread. Dầu thô mua về nằm trong kho nhiều tuần trước khi thành sản phẩm bán ra. Giá thế giới đổi trong khoảng đó làm lãi hoặc lỗ tồn kho cộng vào biên. Mức khai thác công suất và các đợt bảo dưỡng cũng tác động.

Đọc crack spread là gì

Thứ nhất, xem crack spread theo xu hướng nhiều tháng, không theo một ngày. Giá hằng ngày dao động nhiều.

Thứ hai, so crack spread với biên gộp doanh nghiệp công bố theo quý. Hai chuỗi thường cùng chiều nhưng lệch nhau vì tồn kho và độ trễ.

Thứ ba, hỏi nhà máy lọc ra gì. Nhà máy thiên về xăng và diesel hợp với công thức 3-2-1. Nhà máy có tỷ trọng sản phẩm khác cần công thức riêng.

Thứ tư, cộng thêm yếu tố nội địa. Giá bán trong nước còn phụ thuộc cơ chế điều hành giá và thuế, phí xăng dầu hiện hành.

Giới hạn của crack spread

Thứ nhất, crack spread phụ thuộc cách chọn giá tham chiếu. Giá xăng và diesel ở các khu vực khác nhau, dầu thô cũng nhiều loại.

Thứ hai, crack spread tính theo giá thị trường tại một thời điểm. Doanh thu doanh nghiệp ghi theo giá thực bán, giá vốn ghi theo giá thực mua.

Thứ ba, biên gộp của BSR còn chịu chênh lệch giá tồn kho, nên không thể dùng một mình crack spread để suy ra lợi nhuận quý.

Ví dụ trong bài chỉ để minh hoạ cách đọc, không phải khuyến nghị đầu tư.

Câu hỏi thường gặp

Học tiếp

Xem tiếp biên lợi nhuận gộp là gì, giá vốn hàng bán là gì và chu kỳ ngành thép. Khung phân tích nằm ở định giá chứng khoán là gì.