Cổ phiếu chu kỳ là gì

Cổ phiếu chu kỳ là gì? Đó là cổ phiếu của doanh nghiệp có doanh thu và lợi nhuận lên xuống mạnh theo chu kỳ kinh tế hoặc chu kỳ giá hàng hóa. Cổ phiếu HPG là ví dụ rõ: lợi nhuận năm 2021 là 34.478 tỷ đồng, sang năm 2022 chỉ còn 8.484 tỷ đồng.

Cổ phiếu chu kỳ là gì

Doanh nghiệp chu kỳ bán sản phẩm mà nhu cầu hoặc giá thay đổi theo vòng kinh tế. Khi kinh tế tốt, nhu cầu và giá lên, lợi nhuận tăng nhanh vì chi phí cố định được chia đều. Khi kinh tế xấu, điều ngược lại xảy ra. Cổ phiếu phòng thủ ngược lại, bán hàng thiết yếu nên lợi nhuận ổn định hơn.

Dấu hiệu thường thấy là biên lợi nhuận gộp thay đổi mạnh giữa các năm, trong khi doanh thu thay đổi ít hơn.

Trong đó DTT là doanh thu thuần, GVHB là giá vốn hàng bán.

Cổ phiếu chu kỳ HPG qua các năm

Cổ phiếu HPG có báo cáo hợp nhất đến kỳ Q2/2026, dữ liệu giá đến phiên 26/10/2026. Đơn vị là tỷ đồng, lợi nhuận là phần của cổ đông công ty mẹ.

Năm 2022 doanh thu chỉ giảm 5,5% so với 2021, nhưng biên gộp rơi từ 27,5% xuống 11,9% và lợi nhuận giảm 75,4%. Doanh thu giảm nhẹ nhưng lợi nhuận mất ba phần tư.

Trong chu kỳ đó, giá cổ phiếu cũng biến động mạnh. Giá đã điều chỉnh của HPG giảm từ 26.150 đồng ngày 07/03/2022 xuống 8.180 đồng ngày 10/11/2022, mất 68,7%. Cùng năm, VN-Index giảm tối đa 40,3%.

Bài liên quan

Nhóm cổ phiếu thép và vòng chu kỳ của ngành có trong cổ phiếu thép chu kỳ. Thước đo dùng ở trên giải thích tại biên lợi nhuận gộp. Cách định giá nhóm này xem ở định giá cổ phiếu thép. Ví dụ trên chỉ để minh hoạ cách tính, không phải khuyến nghị đầu tư.

Đọc cổ phiếu chu kỳ thế nào

Phép thử nằm ở P/E. Số cổ phiếu hiện nay của HPG là 8.442,96 triệu theo hồ sơ doanh nghiệp, đã gồm các đợt thưởng cổ phiếu. Quy đổi lợi nhuận mọi năm theo số cổ phiếu này (cách tính xấp xỉ), EPS năm 2021 là 4.084 đồng và EPS năm 2022 là 1.005 đồng.

Ngay trước khi giá giảm gần 70%, P/E của HPG chỉ 6,4 lần, thuộc loại thấp. Ở đáy, P/E lại cao hơn là 8,1 lần. Đó là điểm gây nhầm: P/E thấp ở đỉnh lợi nhuận là tín hiệu thận trọng, còn P/E cao ở đáy lợi nhuận chưa chắc đã là đắt.

Cách giảm nhiễu là dùng lợi nhuận bình quân nhiều năm. Lợi nhuận bình quân tám năm 2018 đến 2025 của HPG là 13.352,6 tỷ đồng, tương ứng EPS 1.582 đồng. Với giá đóng cửa 20.900 đồng ngày 26/10/2026, P/E trên lợi nhuận bình quân là 13,2 lần. Con số này cao hơn nhiều so với P/E 7,6 lần tính trên bốn quý gần nhất, vì EPS bốn quý là 2.750 đồng, cao hơn bình quân.

Giới hạn và đổi chiều chu kỳ

Không ai biết trước khi nào chu kỳ đổi chiều, và ba điều dưới đây là giới hạn của cách đọc ở trên.

Thứ nhất, lợi nhuận bốn quý gần nhất có thể chứa khoản bất thường. Lợi nhuận quý I/2026 của HPG là 8.994,0 tỷ đồng, lớn hơn lãi gộp cùng quý là 8.365,1 tỷ đồng. Điều này cho thấy có khoản thu ngoài hoạt động bán hàng, cần đọc thuyết minh báo cáo. Lợi nhuận bốn quý gần nhất 23.217,4 tỷ đồng cao gấp khoảng 1,5 lần cả năm 2025.

Thứ hai, không có mốc đáy hay đỉnh báo trước. Chu kỳ dài ngắn khác nhau và không lặp lại giống nhau.

Thứ ba, chu kỳ không chỉ nằm ở thép. Bất động sản, phân bón, vận tải biển, dầu khí và nhiều ngành khác cũng có chu kỳ riêng, với yếu tố dẫn dắt khác nhau.

Câu hỏi thường gặp