Chi phí cơ hội là gì

Chi phí cơ hội là gì? Chi phí cơ hội (Opportunity Cost) là giá trị của phương án thay thế giá trị nhất mà bạn phải bỏ qua khi chọn một phương án khác. Nguồn lực như tiền, thời gian hay đất đai luôn khan hiếm, nên chọn việc này nghĩa là không làm được việc kia, và phần mất đi đó chính là cái giá thật của lựa chọn.

Chi phí cơ hội đo cái gì

Kinh tế học chia chi phí thành hai loại. Chi phí hiện (chi phí tường minh) là khoản tiền thực sự đi ra khỏi túi. Chi phí ẩn là phần lợi ích bạn không nhận được vì đã dùng nguồn lực vào việc khác. Chi phí cơ hội gồm cả hai, và chi phí ẩn thường bị bỏ quên.

Điểm mấu chốt là chỉ tính phương án giá trị nhất bị bỏ qua, không cộng dồn mọi phương án. Nếu có ba lựa chọn A, B, C và bạn chọn A, chi phí cơ hội của A là giá trị của B hoặc C, tuỳ cái nào cao hơn.

Khái niệm này là nền của kinh tế vi mô, vì mọi mô hình về cung cầu hay chi phí đều xuất phát từ việc nguồn lực có hạn và phải đánh đổi.

Cách tính chi phí cơ hội

Công thức đơn giản nhất:

Giá trị dương cho thấy bạn đã bỏ lỡ nhiều hơn mức nhận được. Giá trị bằng 0 hoặc âm cho thấy phương án chọn ít nhất cũng ngang với phương án thay thế giá trị nhất còn lại.

Cần so sánh trên cùng mặt bằng: cùng kỳ hạn, cùng mức rủi ro, cùng đơn vị. So lãi tiết kiệm không rủi ro với kỳ vọng lãi cổ phiếu mà bỏ qua chênh lệch rủi ro sẽ cho kết luận méo mó.

Ví dụ giả định minh hoạ

Số dưới đây là giả định minh hoạ, không phải số liệu thật.

Một người có 200 triệu đồng nhàn rỗi trong một năm. Có hai phương án: gửi tiết kiệm với lãi 5% mỗi năm hoặc góp vào việc kinh doanh nhỏ kỳ vọng lãi 9% mỗi năm nhưng rủi ro cao hơn.

Nếu chọn gửi tiết kiệm, chi phí cơ hội là 18 triệu đồng bị bỏ lỡ, trừ đi phần bù rủi ro mà người đó không muốn chịu. Nếu chọn kinh doanh, chi phí cơ hội là 10 triệu đồng lãi an toàn không nhận được. Không có đáp án đúng chung, chỉ có đáp án phù hợp khẩu vị rủi ro.

Một dạng khác là chi phí cơ hội của thời gian. Giả sử một người tự làm báo cáo thuế mất 10 giờ trong khi giờ làm việc của họ trị giá 150.000 đồng mỗi giờ, chi phí cơ hội là 1,5 triệu đồng, nên thuê dịch vụ 1 triệu đồng có thể rẻ hơn.

Chi phí cơ hội trong doanh nghiệp

Doanh nghiệp dùng khái niệm này để tách lợi nhuận kinh tế khỏi lợi nhuận kế toán. Lợi nhuận kế toán chỉ trừ chi phí hiện. Lợi nhuận kinh tế còn trừ thêm chi phí cơ hội của vốn chủ sở hữu và công sức chủ doanh nghiệp. Phần này được trình bày kỹ ở lợi nhuận kinh tế và lợi nhuận kế toán.

Cùng logic đó dẫn tới chi phí vốn chủ sở hữu: vốn của cổ đông có thể đã đem đầu tư ở nơi khác, nên doanh nghiệp chỉ tạo giá trị khi lợi nhuận vượt mức cổ đông kỳ vọng tối thiểu.

Liên hệ với chứng khoán Việt Nam

Khi mua một cổ phiếu, nhà đầu tư không chỉ đối chiếu với con số lãi của chính cổ phiếu đó mà còn với việc gửi tiết kiệm, mua trái phiếu hay giữ tiền mặt chờ cơ hội. Khi lãi suất tiền gửi tăng, chi phí cơ hội của việc cầm cổ phiếu tăng theo, đó là một lý do định giá cổ phiếu thường nhạy với lãi suất. Việc giữ mãi một cổ phiếu đi ngang cũng có chi phí cơ hội, vì vốn bị khoá không đặt được vào nơi khác. Nội dung chỉ để hiểu cách tư duy, không phải khuyến nghị đầu tư.

Câu hỏi thường gặp

Học tiếp

Xem tiếp chi phí chìm, lợi nhuận kinh tế và lợi nhuận kế toán, chi phí vốn chủ sở hữu và tâm lý sợ lỗ.