Cán cân thanh toán là gì

Cán cân thanh toán là gì? Đó là bản ghi toàn bộ giao dịch kinh tế giữa người cư trú của một nước với phần còn lại của thế giới trong một kỳ. Nó cho biết đất nước thu về bao nhiêu ngoại tệ, chi ra bao nhiêu và chênh lệch được bù bằng cách nào.

Cán cân thanh toán gồm những gì

Cán cân thanh toán được trình bày theo nguyên tắc kế toán kép. Mỗi giao dịch ghi hai lần, nên toàn bộ bảng cân bằng. Cách trình bày cổ điển chia thành các khối sau:

Thu nhập sơ cấp là lãi, cổ tức và tiền lương trả qua biên giới. Thu nhập thứ cấp là chuyển tiền một chiều, tiêu biểu là kiều hối.

Cán cân thanh toán tính thế nào

Với cách trình bày cổ điển, cán cân tổng thể là tổng ba phần:

Dấu dương nghĩa là nguồn ngoại tệ vào nhiều hơn ra. Phần dư đó được ghi nhận vào dự trữ ngoại hối. Dấu âm nghĩa là ngoại tệ ra nhiều hơn vào, và nước đó phải rút dự trữ hoặc vay thêm để bù.

Ví dụ cán cân thanh toán giả định

Việt Nam công bố cán cân thanh toán nhưng chuỗi này không nằm trong kho dữ liệu của HODL.VN. Ví dụ dưới ghép một số thật với các số giả định, đơn vị tỷ USD.

Hàng hóa thặng dư 19,21 tỷ USD nhưng dịch vụ và thu nhập sơ cấp âm, nên vãng lai chỉ còn 14,21 tỷ USD. Dòng vốn vào ròng 10 tỷ USD cộng thêm, rồi trừ sai số 4 tỷ USD. Kết quả cán cân tổng thể dương 20,21 tỷ USD, nên dự trữ ngoại hối tăng thêm đúng số đó trong ví dụ.

Cách đọc bảng cân đối

Điều quan trọng là xem nguồn dư hay thiếu đến từ đâu. Thặng dư do vãng lai, tức do bán hàng và dịch vụ, bền hơn thặng dư do vay nước ngoài.

Cán cân tổng thể dương làm dự trữ ngoại hối dày lên, tạo đệm bảo vệ tỷ giá. Xem bài dự trữ ngoại hối. Tổng thể âm kéo dài làm dự trữ mỏng đi và tạo áp lực lên tỷ giá.

Cán cân thanh toán và tỷ giá

Cung cầu ngoại tệ trên thị trường phản chiếu cán cân thanh toán. Khi tổng thể thặng dư, cung ngoại tệ dồi dào và đồng nội tệ dễ giữ giá. Khi thâm hụt, cầu ngoại tệ vượt cung và đồng nội tệ chịu áp lực.

Ngân hàng trung ương dùng dự trữ để làm êm chênh lệch này. Một phần dòng vốn vào đến từ FDI, một phần từ nhà đầu tư nước ngoài mua cổ phiếu.

Cán cân thanh toán và cổ phiếu

Nhà đầu tư cổ phiếu có ba lý do theo dõi bảng này. Thứ nhất, nó cho biết áp lực lên tỷ giá, ảnh hưởng doanh nghiệp vay hoặc có doanh thu ngoại tệ, xem bài tỷ giá USD/VND. Thứ hai, nó cho biết dư địa dự trữ để Ngân hàng Nhà nước điều hành. Thứ ba, dòng vốn gián tiếp vào hoặc ra là một phần của dòng tiền khối ngoại trên sàn.

Giới hạn của ví dụ

Thứ nhất, các số giả định trong ví dụ không phải số liệu Việt Nam, chỉ để minh hoạ cách ghép. Số thật cần lấy từ công bố của cơ quan thống kê và Ngân hàng Nhà nước.

Thứ hai, dòng sai số và sai sót lớn cho thấy thống kê chưa bắt hết giao dịch. Nó có thể che dòng vốn không chính thức.

Thứ ba, cách trình bày hiện hành của Quỹ Tiền tệ Quốc tế ghi các tài khoản khác cách cổ điển, bài này chọn cách cổ điển cho dễ hiểu. Ví dụ trong bài chỉ để minh hoạ, không phải khuyến nghị đầu tư.

Câu hỏi thường gặp