Phương pháp khấu hao là gì

Phương pháp khấu hao là gì? Đó là cách doanh nghiệp phân bổ nguyên giá của tài sản cố định vào chi phí qua các kỳ trong thời gian sử dụng. Cùng một tài sản, chọn phương pháp khác nhau thì chi phí từng năm khác nhau, dù tổng chi phí cả đời tài sản không đổi.

Các phương pháp khấu hao

Khái niệm khấu hao và vai trò của nó được giải thích ở khấu hao là gì. Bài này đi vào việc chọn cách chia. Quy định kế toán Việt Nam cho phép doanh nghiệp chọn một trong ba phương pháp dưới đây, miễn áp dụng nhất quán và phản ánh cách tài sản mang lại lợi ích.

Phương pháp đường thẳng chia đều chi phí mỗi năm. Phương pháp số dư giảm dần tính chi phí cao ở những năm đầu rồi giảm dần. Phương pháp theo sản lượng tính chi phí theo mức sử dụng thực tế của tài sản trong kỳ.

Phương pháp khấu hao đường thẳng

Đây là cách phổ biến nhất vì đơn giản:

Chi phí mỗi năm bằng nhau, nên lợi nhuận không bị méo bởi khấu hao. Cách này phù hợp với tài sản mang lại lợi ích khá đều qua các năm, như nhà xưởng.

Số dư giảm dần và theo sản lượng

Phương pháp số dư giảm dần nhân một tỷ lệ cố định với giá trị còn lại đầu kỳ. Vì giá trị còn lại giảm nên chi phí giảm dần. Cách này hợp với tài sản hao mòn nhanh hoặc lỗi thời sớm, như máy móc công nghệ.

Phương pháp theo sản lượng chia nguyên giá theo tỷ lệ sản lượng kỳ này trên tổng sản lượng dự kiến cả đời. Máy chạy nhiều thì khấu hao nhiều, máy nghỉ thì khấu hao ít.

So sánh ba phương pháp khấu hao

Số dưới đây là giả định minh hoạ, đơn vị triệu đồng. Một thiết bị nguyên giá 1.000, giá trị thanh lý ước tính 100, thời gian sử dụng 5 năm. Phần có thể khấu hao là 900. Số dư giảm dần dùng tỷ lệ 40% mỗi năm trên giá trị còn lại, dừng khi chạm giá trị thanh lý. Theo sản lượng, sản lượng năm 1 đến năm 5 lần lượt là 100, 120, 90, 110 và 80 trên tổng 500.

Ba cột cùng cộng ra 900. Chỉ khác ở năm nào gánh bao nhiêu. Năm 1, số dư giảm dần ghi chi phí gấp hơn hai lần đường thẳng, nên lợi nhuận năm đó thấp hơn 220 triệu đồng. Năm 5 thì ngược lại.

Số thật của PVT

Cổ phiếu PVT của PV Trans là doanh nghiệp vận tải dầu khí, tài sản cố định chiếm tỷ trọng lớn. Số đến Q2/2026 trên BCTC hợp nhất như sau.

Hao mòn luỹ kế bằng 46,9% nguyên giá, nghĩa là tài sản đã dùng gần một nửa vòng đời kế toán. Khấu hao cả năm 2025 là 2.191,2 tỷ đồng, bằng 13,7% doanh thu 16.012,8 tỷ đồng và 9,4% nguyên giá cuối năm. Tỷ lệ 9,4% ứng với chu kỳ gần 11 năm, nhưng đây chỉ là ước tính thô vì nguyên giá gồm nhiều loại tài sản có thời gian sử dụng khác nhau.

Với doanh nghiệp nặng tài sản như vậy, thay đổi thời gian sử dụng hay phương pháp có thể làm lợi nhuận lệch hàng trăm tỷ đồng. Thay đổi này phải được thuyết minh, vì đó là ước tính kế toán chứ không phải thay đổi kinh doanh.

Giới hạn khi so sánh

Thứ nhất, hai doanh nghiệp cùng ngành có thể chọn thời gian sử dụng khác nhau cho tài sản giống nhau, nên biên lợi nhuận khó so thẳng. Dòng tiền không bị ảnh hưởng vì khấu hao là chi phí không dùng tiền. Vì vậy so EBITDA hay dòng tiền kinh doanh công bằng hơn so lợi nhuận sau thuế.

Thứ hai, phương pháp đã chọn không đổi tuỳ ý. Doanh nghiệp chỉ đổi khi cách mới phản ánh đúng hơn cách tài sản được dùng, và phải nêu lý do trong thuyết minh. Xem thêm chính sách và ước tính kế toán.

Thứ ba, thuế có quy định riêng về mức khấu hao được trừ khi tính thuế. Khấu hao kế toán và khấu hao tính thuế có thể khác nhau.

Câu hỏi thường gặp