Kinh tế tuần hoàn là gì

Kinh tế tuần hoàn là gì? Đó là mô hình sản xuất và tiêu dùng giữ vật liệu và sản phẩm trong vòng sử dụng càng lâu càng tốt, bằng cách thiết kế bền, sửa chữa, tái sử dụng và tái chế. Mục tiêu là giảm lượng tài nguyên khai thác mới và lượng chất thải thải ra.

Kinh tế tuần hoàn là gì

Mô hình truyền thống là kinh tế tuyến tính: khai thác tài nguyên, sản xuất, bán, dùng rồi vứt bỏ. Mỗi sản phẩm đi một chiều và kết thúc ở bãi rác.

Kinh tế tuần hoàn (circular economy) đóng vòng này lại. Nguyên tắc thường được tóm bằng ba chữ R: giảm thiểu (reduce), tái sử dụng (reuse) và tái chế (recycle). Thêm vào đó là thiết kế sản phẩm dễ sửa, dễ tháo rời và dùng được lâu.

Một số mô hình kinh doanh tiêu biểu là cho thuê thay vì bán, dịch vụ sửa chữa, thu hồi sản phẩm cũ để lấy linh kiện, và dùng chất thải của nhà máy này làm nguyên liệu cho nhà máy khác.

Kinh tế tuần hoàn khác tuyến tính

Điểm khác cốt lõi nằm ở cách nhìn chất thải. Ở mô hình tuyến tính, chất thải là chi phí. Ở mô hình tuần hoàn, chất thải là tài nguyên chưa được dùng.

Cách đo mức tuần hoàn

Chỉ số thường dùng ở cấp doanh nghiệp là tỷ lệ vật liệu tuần hoàn:

Mẫu số là tổng khối lượng vật liệu dùng trong kỳ, gồm cả nguyên liệu mới và nguyên liệu tái chế. Tử số chỉ tính phần có nguồn gốc tái chế. Doanh nghiệp cần định nghĩa rõ thế nào là vật liệu tái chế, vì có công ty tính cả phế liệu nội bộ quay lại dây chuyền, có công ty chỉ tính phế liệu mua từ bên ngoài.

Ví dụ tiết kiệm chi phí giả định

Giả định một nhà máy bao bì nhựa dùng 2.000 tấn hạt nhựa mỗi năm, trong đó 500 tấn là nhựa tái chế. Giá hạt nhựa mới là 30 triệu đồng mỗi tấn, giá nhựa tái chế là 24 triệu đồng mỗi tấn. Đây là số giả định minh hoạ.

Nhà máy tiết kiệm 3 tỷ đồng, tương ứng 5% chi phí nguyên liệu, với tỷ lệ tuần hoàn 25%. Nếu giá nhựa tái chế tăng lên 30 triệu đồng, khoản tiết kiệm này biến mất. Vì vậy hiệu quả kinh tế phụ thuộc vào chênh lệch giá giữa hai nguồn nguyên liệu.

Kinh tế tuần hoàn và cổ phiếu

Với nhà đầu tư cổ phiếu Việt Nam, kinh tế tuần hoàn liên quan nhiều nhất tới các ngành dùng nhiều nguyên liệu như nhựa, giấy, thép, bao bì và vật liệu xây dựng. Những ngành này chịu hai áp lực cùng lúc: chi phí nguyên liệu biến động và yêu cầu về môi trường từ khách hàng lớn.

Khi đọc báo cáo của doanh nghiệp, hãy tìm ba thông tin. Một là tỷ lệ nguyên liệu tái chế và xu hướng qua các năm. Hai là khoản đầu tư vào dây chuyền tái chế so với tài sản. Ba là biên lợi nhuận có cải thiện cùng với tỷ lệ tái chế không. Cách đọc biên lợi nhuận xem ở bài biên lợi nhuận gộp.

Giới hạn của mô hình

Thứ nhất, tái chế tốn năng lượng và không phải vật liệu nào cũng tái chế được nhiều lần. Chất lượng nhựa và giấy giảm sau mỗi vòng.

Thứ hai, chi phí thu gom và phân loại có thể cao hơn lợi ích ở quy mô nhỏ. Thiếu hệ thống thu gom khiến nguồn phế liệu không ổn định.

Thứ ba, tỷ lệ tuần hoàn cao không tự động có nghĩa là lợi nhuận cao. Cần so với chi phí đầu tư và giá nguyên liệu.

Nội dung trong bài chỉ để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.

Câu hỏi thường gặp