Thuế tối thiểu toàn cầu là gì
Nội dung bài8 phần
Thuế tối thiểu toàn cầu là gì? Đó là cơ chế buộc các tập đoàn đa quốc gia phải chịu một mức thuế thu nhập thực tế không thấp hơn một ngưỡng thống nhất ở mỗi quốc gia hay vùng lãnh thổ nơi họ hoạt động. Nếu thuế thực nộp thấp hơn ngưỡng, phần chênh lệch bị thu thêm dưới dạng thuế bổ sung. Khung quy tắc này còn được gọi là Global Minimum Tax hoặc Pillar Two. Bài chỉ nêu cơ chế, không nêu mức thuế, lộ trình hay điều luật.
Điểm chính
- Cơ chế đặt sàn cho thuế suất thực tế của tập đoàn lớn ở từng nước, không đặt một thuế suất chung cho mọi doanh nghiệp.
- Thuế bổ sung bằng chênh lệch giữa sàn và thuế suất thực tế, nhân với thu nhập tính theo quy tắc riêng.
- Ưu đãi thuế để thu hút đầu tư nước ngoài có thể bị bù lại bằng thuế bổ sung, nên mức hấp dẫn của ưu đãi thay đổi.
Thuế tối thiểu toàn cầu: lý do
Nhiều nước cạnh tranh bằng cách giảm thuế để kéo vốn đầu tư. Tập đoàn đa quốc gia có thể đặt lợi nhuận ở nơi thuế thấp, khiến nước nơi phát sinh hoạt động thu được ít thuế. Cuộc đua này gọi là race to the bottom, tạm dịch là cuộc đua xuống đáy.

Thuế tối thiểu toàn cầu nhằm chặn cuộc đua giảm thuế. Khi mọi nước biết lợi nhuận sẽ bị đánh bù tới ngưỡng chung, việc hạ thuế sâu hơn ngưỡng đó không còn mang lại lợi thế như trước. Đối tượng thường là tập đoàn có doanh thu hợp nhất đủ lớn theo ngưỡng do quy tắc đặt ra, còn doanh nghiệp nhỏ và vừa nằm ngoài.
Tính thuế tối thiểu toàn cầu
Với mỗi nước, tập đoàn tính thuế suất thực tế theo quy tắc chung:
Nếu thuế suất này thấp hơn mức sàn, tập đoàn phải nộp phần bù:
Thu nhập theo quy tắc xuất phát từ lợi nhuận kế toán rồi điều chỉnh, và thường được trừ một khoản gắn với tài sản, nhân công thực tế tại nước đó. Phần thuế bổ sung có thể được thu theo thứ tự ưu tiên. Nước sở tại có thể tự thu phần bù trước (thuế bổ sung nội địa đủ điều kiện). Nếu không, nước đặt công ty mẹ có quyền thu phần còn lại.
Ví dụ thuế tối thiểu toàn cầu
Mọi số dưới đây là giả định minh hoạ, đơn vị triệu USD. Mức sàn dùng để tính là 10%, chỉ để dễ tính, không phải mức thực tế.
Khoản mục | Giá trị |
|---|---|
Thu nhập theo quy tắc tại nước A | 200 |
Thuế được tính tại nước A | 10 |
Thuế suất thực tế = 10 / 200 | 5,00% |
Chênh lệch so với sàn giả định = 10,00% - 5,00% | 5,00% |
Thuế bổ sung = 5,00% x 200 | 10 |
Tổng thuế sau bù = 10 + 10 | 20 |
Sau khi bù, thuế thực tế của tập đoàn tại nước A đạt 10,00% thu nhập. Nếu nước A đã tự thu phần 10 này, tiền ở lại nước A. Nếu không, nước khác sẽ thu.
Thuế suất thực tế trên BCTC
Thuế suất thực tế trên báo cáo tài chính là điểm khởi đầu dễ lấy. Cổ phiếu DGC có báo cáo hợp nhất năm 2025 như sau, đơn vị tỷ đồng.

Chỉ tiêu | Năm 2025 | Năm 2024 |
|---|---|---|
Lợi nhuận trước thuế | 3.567,4 | 3.400,3 |
Chi phí thuế TNDN | 413,6 | 292,9 |
Thuế suất thực tế | 11,59% | 8,61% |
Thuế suất thực tế năm 2025 là 413,6 chia 3.567,4, bằng 11,59%. Năm 2024 là 292,9 chia 3.400,3, bằng 8,61%. Con số kế toán này chưa phải thuế suất theo quy tắc tối thiểu, vì quy tắc dùng cách tính thu nhập và thuế riêng. Bảng không cho biết DGC có thuộc diện áp dụng hay không. Bảng chỉ cho thấy cách đọc thuế suất thực tế trên báo cáo.
Ảnh hưởng với thị trường Việt Nam
Việt Nam thu hút nhiều doanh nghiệp FDI nhờ ưu đãi thuế ở khu công nghiệp. Với tập đoàn thuộc diện áp dụng, ưu đãi có thể bị bù bằng thuế bổ sung, nên lợi ích thật của ưu đãi giảm. Điều này liên quan tới cách nhìn về FDI và thuế thu nhập doanh nghiệp.

Nhà đầu tư cổ phiếu nên theo dõi hai điểm. Thứ nhất, doanh nghiệp niêm yết thuộc tập đoàn đa quốc gia lớn có thể thấy thuế suất thực tế tăng. Thứ hai, chính sách ưu đãi của các khu công nghiệp có thể được điều chỉnh để giữ sức hút.
Giới hạn khi đọc
Thứ nhất, cơ chế chỉ áp cho nhóm tập đoàn lớn, nên không dùng được để suy ra thuế của mọi doanh nghiệp.
Thứ hai, thuế suất thực tế kế toán và thuế suất theo quy tắc có thể khác nhau khá xa. Bài không khẳng định khoản thuế bổ sung của bất kỳ công ty nào.
Thứ ba, ví dụ giả định dùng mức sàn và số liệu tự đặt để dễ tính. Xem quy định hiện hành để biết mức và điều kiện thật.
Câu hỏi thường gặp
Thuế tối thiểu toàn cầu có phải là một loại thuế mới không?
Không hẳn. Đó là bộ quy tắc đặt sàn cho thuế thu nhập thực tế, và được thực thi qua thuế bổ sung khi thuế thực nộp thấp hơn sàn.
Doanh nghiệp nhỏ có phải chịu không?
Cơ chế nhắm vào tập đoàn đa quốc gia có doanh thu hợp nhất đủ lớn. Doanh nghiệp nhỏ và vừa hoạt động trong nước thường không thuộc diện này.
Thuế bổ sung nộp cho nước nào?
Theo thứ tự ưu tiên của quy tắc, thường là nước nơi lợi nhuận phát sinh nếu nước đó tự thu phần bù. Nếu không, nước đặt công ty mẹ có thể thu.
Thuế tối thiểu có xoá hết ưu đãi thuế không?
Không. Ưu đãi vẫn tồn tại, nhưng với tập đoàn thuộc diện áp dụng thì phần giảm thuế dưới mức sàn có thể bị bù lại.
Học tiếp
Xem thiên đường thuế và chuyển giá để hiểu hành vi mà quy tắc này muốn hạn chế, rồi hiệp định tránh đánh thuế hai lần để thấy phần thuế được phân chia giữa các nước.
Học sâu: thuế và tăng trưởng doanh thu đa quốc gia theo CFA cấp 2. Ví dụ trong bài chỉ để minh hoạ cách đọc, không phải khuyến nghị đầu tư.
Duyệt bởi Ban biên tập HODL.VN · Cập nhật 31/12/2025
Mời bạn bè
Kiếm tiền cùng HODL
Bạn bè nhận 1 tháng Beginner miễn phí. Bạn nhận 1 tháng beginner miễn phí. Và hoa hồng trọn đời tới 369k/người mời được