Short squeeze là gì

Short squeeze là gì? Đó là hiện tượng giá cổ phiếu tăng nhanh buộc những người đã bán khống phải mua lại để cắt lỗ, và chính lượng mua lại này đẩy giá tăng thêm. Từ squeeze nghĩa là bị bóp nghẹt, ý nói bên bán khống bị dồn vào thế phải mua.

Short squeeze là gì

Người bán khống vay cổ phiếu để bán, hy vọng mua lại rẻ hơn. Họ phải trả lại đúng số cổ phiếu đã vay, dù giá lúc đó là bao nhiêu. Nếu giá tăng thay vì giảm, lỗ tăng theo từng đồng giá tăng.

Khi lỗ lớn đến mức bên cho vay đòi thêm tài sản bảo đảm, hoặc người bán khống không chịu nổi thêm, họ buộc phải mua lại cổ phiếu. Lệnh mua này xuất hiện cùng lúc ở nhiều người, đẩy giá tăng thêm, kéo thêm người khác vào thế cắt lỗ. Chuỗi phản ứng đó là squeeze.

Điều kiện short squeeze

Thứ nhất là tỷ lệ bán khống cao. Chỉ số short interest đo số cổ phiếu đang bị bán khống so với số cổ phiếu tự do chuyển nhượng. Tỷ lệ càng cao, lượng cổ phiếu cần mua lại càng lớn.

Thứ hai là thanh khoản thấp. Khi sổ lệnh bán mỏng, một lượng mua lại vừa phải cũng đủ nhảy qua nhiều mức giá. Đây là chỗ khái niệm nối với thanh khoản cổ phiếu.

Thứ ba là chất xúc tác: tin tốt bất ngờ, kết quả kinh doanh vượt kỳ vọng, hoặc nhóm nhà đầu tư cùng mua để ép người bán khống. Cuối cùng là chi phí vay tăng, khiến việc giữ vị thế bán khống đắt hơn từng ngày.

Ví dụ short squeeze giả định

Giả định minh hoạ, không phải số thật. Một nhà đầu tư bán khống 10.000 cổ phiếu ở giá 50.000 đồng, thu về 500 triệu đồng. Mỗi lần giá tăng lên một mức, lỗ chưa thực hiện thay đổi như bảng dưới.

Ở giá 100.000 đồng, lỗ bằng toàn bộ 500 triệu đồng số tiền thu được lúc bán, và vẫn có thể lớn hơn nếu giá tiếp tục tăng. Đó là điểm khiến squeeze nguy hiểm: lỗ không có trần. Nếu nhiều người cùng ở thế này, lệnh mua lại tập trung có thể đẩy giá từ 65.000 lên 80.000 đồng chỉ trong một phiên.

Short squeeze GameStop 2021

Ví dụ được nhắc nhiều nhất là cổ phiếu GameStop trên thị trường Mỹ tháng 1/2021. Theo các báo cáo công khai thời điểm đó, tỷ lệ bán khống vượt 100% số cổ phiếu tự do chuyển nhượng, vì cùng một cổ phiếu có thể được cho vay nhiều lần. Một nhóm nhà đầu tư cá nhân phối hợp mua trên mạng xã hội, giá tăng từ vài chục USD lên hơn 300 USD chỉ trong vài tuần. Nhiều quỹ bán khống chịu lỗ lớn và phải đóng vị thế.

Bài học là squeeze có thể xảy ra mà không cần thay đổi nào về doanh nghiệp. Giá khi đó phản ánh áp lực mua bán, không phản ánh giá trị. Sau đỉnh, giá giảm mạnh, và nhiều người mua đuổi theo giá cao chịu lỗ. Tâm lý đám đông ở đây có nét chung với FOMO.

Short squeeze ở Việt Nam

Bán khống cổ phiếu cơ sở bị giới hạn mạnh, nên squeeze theo đúng nghĩa ít gặp ở cổ phiếu niêm yết. Cơ chế gần nhất xuất hiện ở hợp đồng tương lai chỉ số VN30. Bên bán hợp đồng có thể bị yêu cầu bổ sung ký quỹ hoặc bị đóng vị thế bắt buộc khi chỉ số tăng mạnh, như được mô tả trong ký quỹ phái sinh. Mua lại bắt buộc đó có thể làm chỉ số tăng nhanh hơn trong thời gian ngắn.

Với nhà đầu tư cổ phiếu, ý nghĩa thực tế là phân biệt đà tăng do cơ bản với đà tăng do ép mua lại. Đà tăng loại sau thường nhanh, khối lượng bất thường và dễ đảo chiều. Quy định có thể thay đổi, cần kiểm tra văn bản mới nhất.

Giới hạn của short squeeze

Thứ nhất, giá tăng mạnh không tự động là squeeze. Cần có tỷ lệ bán khống cao và việc mua lại bắt buộc thật sự.

Thứ hai, người mua vào khi squeeze đã diễn ra thường là người chịu lỗ khi giá quay đầu.

Thứ ba, số liệu short interest công bố định kỳ và trễ, nên có thể không phản ánh tình hình hôm nay.

Câu hỏi thường gặp

Học tiếp

Hiểu bên đối diện của bán khống ở vị thế long và short. Nội dung bài để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.